Najkrótsza odpowiedź: skutek ugody nie jest automatyczny
Ugoda frankowa z bankiem nie usuwa automatycznie skutków klauzul przeliczeniowych CHF ani nie przesądza, że pierwotna umowa była wolna od wad. Wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 oraz z 9 lipca 2020 r. w sprawie C-452/18 wymagają odrębnej oceny umowy, porozumienia i świadomości konsumenta.
Sam podpis pod dokumentem zatytułowanym „ugoda” nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy kredytobiorca skutecznie i świadomie zrezygnował z określonych praw. Znaczenie mają: treść porozumienia, wzajemne ustępstwa, przedstawione wyliczenia, zakres zrzeczenia się roszczeń oraz okoliczności zawarcia dokumentu. Ocena zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
„Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego...” - Kodeks cywilny, art. 917, tekst aktualny w ISAP
Dlaczego treść i okoliczności zawarcia ugody mają znaczenie?
Treść i okoliczności mają znaczenie, ponieważ ugoda może jednocześnie zmieniać zasady spłaty na przyszłość, ustalać saldo oraz ograniczać dochodzenie określonych roszczeń z przeszłości.
W praktyce redakcyjnej najczęściej mylone są dwie kwestie: ocena pierwotnych zapisów kredytu i skutki późniejszego porozumienia. Bank mógł usunąć mechanizm kursowy na przyszłość, lecz nadal pozostaje pytanie, jak strony rozliczyły wcześniejsze przeliczenia według tabel banku.
- Data zawarcia ugody - wskazuje, czy porozumienie podpisano przed czy po powstaniu sporu oraz jakie informacje prawne były wtedy dostępne konsumentowi.
- Zakres wzajemnych ustępstw - pokazuje, czy obie strony rzeczywiście zmieniły swoje stanowiska w rozumieniu art. 917 Kodeksu cywilnego.
- Klauzula zrzeczenia się roszczeń - może obejmować tylko wskazane rozliczenia albo używać bardzo szerokiej formuły dotyczącej wielu okresów.
- Przekazane symulacje - pozwalają ocenić, czy konsument znał ekonomiczne konsekwencje nowego salda i rat.
Czy podpisanie ugody oznacza rezygnację z ochrony konsumenckiej?
To zależy od treści ugody i tego, czy rezygnacja była swobodna oraz świadoma, a nie od samego faktu złożenia podpisu.
Wyrok C-452/18 Ibercaja Banco nie tworzy zasady, według której każda ugoda jest skuteczna albo nieskuteczna. TSUE wskazał natomiast standard oceny późniejszego porozumienia konsumenckiego. Sąd krajowy analizuje konkretny dokument i realną sytuację osoby, która go zawarła.
Czym są klauzule przeliczeniowe i jakie skutki może wywołać ich abuzywność?
Klauzule przeliczeniowe to postanowienia określające sposób przeliczania wypłaty, salda lub rat pomiędzy złotym polskim a frankiem szwajcarskim, charakteryzujące się wskazaniem kursu, momentu przeliczenia i często odwołaniem do tabeli banku. Ich ocena opiera się między innymi na art. 385(1) Kodeksu cywilnego oraz dyrektywie 93/13/EWG.
Jak działa mechanizm wypłaty i spłaty według tabeli banku?
Mechanizm działał często tak, że bank wypłacał 300 000 zł po przeliczeniu według własnego kursu kupna CHF, a kolejne raty przeliczał według kursu sprzedaży CHF z własnej tabeli.
Różnica między tymi kursami tworzyła spread walutowy. Nie chodzi przy tym wyłącznie o sam fakt powiązania zobowiązania z frankiem szwajcarskim, lecz o to, czy umowa jasno wyjaśniała sposób ustalania kursu i ekonomiczne następstwa dla konsumenta.
- Kwota wypłaty - w kredycie indeksowanym bank mógł wypłacić środki w PLN, a następnie zapisać saldo jako równowartość CHF.
- Kurs kupna - wpływał na liczbę jednostek CHF wpisanych do salda w chwili uruchomienia kredytu.
- Kurs sprzedaży - wpływał na wysokość raty wyrażonej w PLN przy spłacie kredytu.
- Tabela kursowa banku - wymaga analizy, czy umowa określała obiektywne i weryfikowalne kryteria ustalania kursów.
Czy abuzywność jednej klauzuli zawsze unieważnia całą umowę?
Nie, abuzywność konkretnego postanowienia nie oznacza automatycznie nieważności całej umowy, ponieważ najpierw bada się możliwość dalszego obowiązywania kontraktu bez tego warunku.
Art. 385(1) Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem, a dyrektywa 93/13 zakłada utrzymanie umowy bez nieuczciwych warunków, jeżeli jest to prawnie możliwe. Jeżeli jednak po ich usunięciu umowa nie może dalej funkcjonować bez zmiany jej istoty, skutki mogą być dalej idące. Zależy to od okoliczności sprawy.
To rozróżnienie pomaga odróżnić klauzule abuzywne w umowie kredytu od zagadnienia, jakim jest nieważność umowy kredytu frankowego.
Czym ugoda różni się od aneksu, nowacji i jednostronnego zrzeczenia się roszczeń?
Ugoda to porozumienie o wzajemnych ustępstwach służące usunięciu niepewności albo zakończeniu sporu, aneks jest formą zmiany umowy, nowacja polega na odnowieniu zobowiązania, a zrzeczenie się roszczeń jest oświadczeniem dotyczącym praw. Nazwa dokumentu nie przesądza jego skutków prawnych - decyduje treść i cel oświadczeń.
Co oznacza ugoda w rozumieniu art. 917 Kodeksu cywilnego?
Ugoda z art. 917 Kodeksu cywilnego wymaga wzajemnych ustępstw stron, których celem jest uchylenie niepewności, zapewnienie wykonania roszczeń albo zakończenie bądź zapobieżenie sporowi.
Przykład: bank może obniżyć ustalone saldo, a konsument może zaakceptować dalszą spłatę według nowych zasad. Nie każda zmiana harmonogramu spełnia jednak funkcję ugody. Dokument może być tylko aneksem technicznie zmieniającym walutę, marżę lub datę płatności.
- Ugoda - powinna zawierać wzajemne ustępstwa stron dotyczące istniejącego stosunku prawnego.
- Aneks do umowy frankowej - może zmieniać wyłącznie przyszły sposób wykonywania kredytu, bez rozliczania wcześniejszych rat.
- Nowacja zobowiązania - wymaga zamiaru umorzenia dotychczasowego zobowiązania i ustanowienia nowego, którego nie należy domniemywać.
- Uznanie salda - może mieć inne znaczenie niż zrzeczenie się roszczeń, dlatego oba zapisy należy odczytywać osobno.
Czy każda zmiana umowy jest nowacją?
Nie, zwykła zmiana waluty, oprocentowania albo harmonogramu spłaty nie jest automatycznie nowacją zobowiązania.
W prawie cywilnym zamiar odnowienia musi wynikać z treści porozumienia i okoliczności. Jeżeli strony piszą jedynie, że od określonego dnia kredyt jest rozliczany w PLN według wskazanego mechanizmu, nie przesądza to samo przez się, że wszystkie wcześniejsze prawa i obowiązki wygasły.
Jak odróżnić zrzeczenie się roszczeń od zamknięcia sporu?
Najpierw trzeba odczytać dokładne brzmienie oświadczenia, ponieważ zrzeczenie może dotyczyć konkretnych rozliczeń albo szeroko opisanych roszczeń obecnych i przyszłych.
Formuła „strony nie będą dochodzić żadnych roszczeń” wymaga innej analizy niż zdanie odnoszące się do wskazanej nadpłaty za konkretny okres. Ważne są także załączniki, saldo wyjściowe i wyjaśnienia przekazane przed podpisaniem ugody.
Co wyrok TSUE C-260/18 Dziubak mówi o skutkach usunięcia nieuczciwych warunków?
Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, dotyczył kredytu indeksowanego do CHF i skutków usunięcia nieuczciwych postanowień kursowych. Trybunał wykluczył uzupełnianie luki ogólnymi przepisami tylko po to, by utrzymać umowę w mocy.
„Wyrok C-260/18 dotyczy skutków usunięcia nieuczciwych warunków kursowych, a nie bezpośredniej oceny późniejszej ugody z bankiem.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Dziubak C-260/18, 2019, parafraza tez orzeczenia
Czy sąd może uzupełnić lukę po klauzuli ogólnym przepisem?
Co do zasady nie można zastąpić nieuczciwego warunku ogólnym przepisem prawa krajowego wyłącznie po to, aby zmodyfikować umowę i utrzymać ją w mocy.
TSUE rozpatrywał pytania prejudycjalne przedstawione przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Wskazał, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiemu ratowaniu umowy, gdy zastąpienie nieuczciwego warunku nie opiera się na przepisie dyspozytywnym albo przepisie mającym zastosowanie za zgodą stron (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
- Dyrektywa 93/13/EWG - w art. 6 ust. 1 ustanawia zasadę braku związania konsumenta nieuczciwym warunkiem.
- Klauzule kursowe - mogą wymagać oceny z punktu widzenia przejrzystości i równowagi praw stron.
- Przepisy ogólne - nie mogą służyć automatycznemu wypełnieniu luki wyłącznie dla zachowania kontraktu.
- Wola konsumenta - ma znaczenie przy ocenie konsekwencji, zwłaszcza gdy upadek umowy byłby dla niego szczególnie niekorzystny.
Czy po usunięciu klauzul przeliczeniowych umowa może upaść?
Tak, prawo Unii dopuszcza upadek umowy, jeżeli po usunięciu nieuczciwych warunków kontrakt nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem krajowym.
Nie jest to automatyczna reguła dla każdego kredytu CHF. Należy zbadać konkretną konstrukcję umowy, funkcję usuniętych zapisów i skutki wynikające z prawa krajowego. C-260/18 nie ustanawia prostego wzoru rozliczenia dla wszystkich umów.
Dlaczego wyrok C-260/18 nie rozstrzyga bezpośrednio skuteczności późniejszej ugody?
Wyrok C-260/18 nie rozstrzyga bezpośrednio skuteczności późniejszej ugody, ponieważ przedmiotem sprawy były pierwotne warunki indeksacji, a nie porozumienie zawarte po powstaniu sporu.
Dlatego powołanie się na wyrok TSUE C-260/18 Dziubak nie zwalnia z analizy późniejszych zapisów. Dla problemu świadomego zrzeczenia się ochrony szczególne znaczenie ma sprawa C-452/18 Ibercaja Banco.
Kiedy konsument może świadomie zrezygnować z ochrony wynikającej z dyrektywy 93/13?
Konsument może zrezygnować z powoływania się na skutki abuzywności, jeżeli jego decyzja jest swobodna i świadoma, a sąd krajowy może zbadać, czy rozumiał on prawne i ekonomiczne następstwa porozumienia. Tak wynika z wyroku TSUE z 9 lipca 2020 r. w sprawie C-452/18 Ibercaja Banco SA.
Co oznacza swobodna i świadoma zgoda konsumenta według wyroku C-452/18 Ibercaja Banco?
Swobodna i świadoma zgoda oznacza, że konsument rozumie przedmiot sporu, prawa objęte porozumieniem oraz istotne prawne i ekonomiczne następstwa podpisania ugody.
Nie wystarcza abstrakcyjne stwierdzenie, że konsument „mógł zapoznać się” z dokumentem. Znaczenie może mieć to, czy dostał projekt wcześniej, czy bank wyjaśnił nowe saldo, czy otrzymał porównanie wariantów oraz czy miał czas na zadanie pytań.
„Konsument może zrezygnować z ochrony przed nieuczciwym warunkiem, o ile zgoda jest swobodna i świadoma.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Ibercaja Banco C-452/18, 2020, parafraza tez orzeczenia
- Projekt ugody przekazany z wyprzedzeniem - pozwala porównać dokument z umową kredytu i wcześniejszym harmonogramem.
- Wyliczenie salda - powinno wskazywać dane, z których bank wyprowadził saldo po przewalutowaniu lub rozliczeniu.
- Informacja o roszczeniach - powinna umożliwiać zrozumienie, czego dotyczy zrzeczenie się roszczeń frankowych.
- Czas na decyzję - może mieć znaczenie dla oceny, czy konsument działał bez nieuzasadnionej presji.
Czy postanowienia samej ugody mogą podlegać kontroli abuzywności?
Tak, postanowienia ugody mogą podlegać odrębnej kontroli, zwłaszcza gdy nie zostały indywidualnie uzgodnione i kształtują prawa konsumenta w sposób nieprzejrzysty.
Późniejsze porozumienie nie jest automatycznie wyłączone spod standardu dyrektywy 93/13 tylko dlatego, że rozwiązuje spór. TSUE w C-452/18 dopuścił ocenę nowego postanowienia zmieniającego wcześniejszy warunek (źródło: TSUE, 2020).
Czy zrzeczenie może dotyczyć przyszłych sporów?
To zależy od treści zrzeczenia i jego związku z konkretnym, znanym sporem, ponieważ blankietowe wyłączenie ochrony wobec przyszłych postanowień wymaga szczególnej ostrożności.
Inaczej należy oceniać rozliczenie już oznaczonej nadpłaty, a inaczej bardzo szerokie oświadczenie obejmujące nieokreślone roszczenia, które mogą powstać w przyszłości. Nie przesądza to wyniku konkretnej sprawy, ale wyznacza zakres koniecznej analizy.
Czy podpisanie ugody automatycznie uzdrawia pierwotną umowę kredytu?
Nie, podpisanie ugody nie uzdrawia automatycznie pierwotnej umowy kredytu, ponieważ zmiana zasad rozliczeń na przyszłość nie odpowiada sama w sobie na pytanie o wcześniej pobrane raty, saldo i skutki klauzul kursowych. Każde postanowienie ugody może pełnić inną funkcję prawną oraz ekonomiczną.
Czy przewalutowanie CHF na PLN rozlicza wcześniejszy spread?
Nie, przewalutowanie kredytu CHF na PLN może wyeliminować przyszłe przeliczenia kursowe, lecz bez wyraźnego rozliczenia nie przesądza samo o wcześniejszych świadczeniach wynikających ze spreadu.
Przykład: ugoda może ustalić saldo 240 000 zł i oprocentowanie oparte na WIBOR, ale nie opisywać, jak rozliczono raty zapłacone przed jej zawarciem. Trzeba wtedy przeczytać postanowienia o saldzie, kursie, wzajemnych rozliczeniach i zrzeczeniu się roszczeń.
- Zmiana waluty - wpływa przede wszystkim na przyszły sposób wykonywania kredytu.
- Nowe oprocentowanie - może opierać się na WIBOR zamiast LIBOR lub SARON, co wymaga osobnej oceny ekonomicznej.
- Saldo po ugodzie - wymaga porównania z saldem przed ugodą i metodą jego obliczenia.
- Rozliczenie przeszłości - powinno wynikać z jasnych zapisów dotyczących rat, prowizji, spreadu lub innych świadczeń.
Czy różne postanowienia ugody można oceniać oddzielnie?
Tak, saldo, oprocentowanie, przewalutowanie i zrzeczenie się roszczeń mogą być oceniane jako odrębne elementy jednego porozumienia.
Taka analiza zapobiega uproszczeniu, że cała ugoda jest „dobra” albo „zła” z samej nazwy. W konkretnym dokumencie jedno postanowienie może ustalać nowe raty, a inne zamykać spór o historyczne rozliczenie klauzul kursowych.
Jakie informacje powinien otrzymać konsument przed podpisaniem ugody?
Konsument powinien otrzymać zrozumiałe informacje o saldzie przed i po ugodzie, kursie rozliczeniowym, nowym oprocentowaniu, całkowitym koszcie oraz zakresie zrzeczenia się roszczeń. Według standardu z C-452/18 znaczenie ma możliwość poznania prawnych i ekonomicznych konsekwencji przed podjęciem decyzji.
Jak porównać saldo, oprocentowanie, rozliczenia i zakres zrzeczenia się roszczeń?
Porównanie należy zacząć od zestawienia co najmniej czterech dokumentów: pierwotnej umowy, aktualnego harmonogramu, projektu ugody i bankowej symulacji skutków porozumienia.
| Element | Co sprawdzić | Przykład pytania |
|---|---|---|
| Saldo | Kwotę przed i po ugodzie oraz metodę wyliczenia. | Czy 240 000 zł wynika z kursu wskazanego w ugodzie? |
| Kurs | Datę, rodzaj kursu i źródło wartości CHF/PLN. | Czy zastosowano kurs z tabeli banku czy kurs opisany wprost? |
| Oprocentowanie | Wskaźnik, marżę i zasady zmiany rat. | Czy po ugodzie obowiązuje WIBOR, stała stopa czy inny mechanizm? |
| Roszczenia | Zakres czasowy i przedmiot zrzeczenia. | Czy zapis obejmuje raty już zapłacone, czy także nieoznaczone roszczenia przyszłe? |
Różnica 100 zł w racie nie daje pełnego obrazu. Należy porównać także okres spłaty, całkowity koszt i konsekwencje zrzeczenia się roszczeń frankowych. Lista nie rozstrzyga o ważności konkretnej ugody.
- Saldo wyjściowe - powinno być możliwe do odtworzenia na podstawie danych liczbowych i załączników.
- Marża banku - wpływa na przyszłe oprocentowanie, dlatego należy odczytać jej wysokość i regułę stosowania.
- Okres kredytowania - wydłużenie o kilka lat może zmienić całkowity koszt mimo niższej miesięcznej raty.
- Koszty dodatkowe - prowizje, opłaty lub warunki zabezpieczeń powinny być opisane w tekście porozumienia.
Jakie okoliczności mogą potwierdzać świadomą zgodę?
Świadomą zgodę mogą potwierdzać jasne wyliczenia, czas na analizę dokumentu, możliwość zadania pytań i precyzyjne wskazanie praw objętych ugodą.
Nie jest to zamknięty katalog ani automatyczny test skuteczności. Rzecznik Finansowy w analizie dotyczącej kredytów frankowych zwraca uwagę na znaczenie materialnej przejrzystości mechanizmu walutowego oraz informacji dostępnych konsumentowi (źródło: Rzecznik Finansowy, 2020).
Czy warto zachować dokumenty poprzedzające ugodę?
Tak, należy zachować projekt ugody, załączniki, symulacje, korespondencję z bankiem i wcześniejsze harmonogramy, ponieważ dokumenty te pokazują treść informacji dostępnych przed podpisaniem.
Praktyczny przykład to e-mail z wyliczeniem salda przesłany dwa dni przed spotkaniem albo wersja projektu z naniesionymi zmianami. Takie materiały mogą objaśniać, co strony rozumiały przez konkretne sformułowania ugody.
Co zawarcie ugody oznacza dla frankowicza w konkretnej sprawie?
Zawarcie ugody może istotnie zmienić sytuację prawną i ekonomiczną frankowicza, lecz nie pozwala z góry stwierdzić ani pełnej skuteczności, ani bezskuteczności porozumienia. Ocenę wyznaczają dokumenty, mechanizm rozliczenia, zakres wzajemnych ustępstw oraz swoboda i świadomość zgody konsumenta.
Jak sąd może oceniać skutki ugody dotyczącej kredytu CHF?
Sąd może oceniać oddzielnie pierwotne klauzule przeliczeniowe, nowe postanowienia ugody oraz okoliczności, w których konsument złożył oświadczenia.
W analizie istotne będą między innymi art. 385(1) i art. 917 Kodeksu cywilnego, dyrektywa 93/13/EWG, C-260/18 Dziubak oraz C-452/18 Ibercaja Banco. Nie da się jednak zastąpić oceny dowodów prostym porównaniem nagłówka dokumentu lub wysokości nowej raty.
- Pierwotna umowa - wymaga ustalenia treści i funkcji klauzul przeliczeniowych w chwili zawarcia kredytu.
- Treść ugody - pokazuje, jakie elementy strony chciały zmienić, rozliczyć lub zakończyć.
- Informacje przedkontraktowe - mogą mieć znaczenie dla oceny swobodnej i świadomej zgody konsumenta.
- Dokumentacja bankowa - pozwala odtworzyć saldo, kurs oraz ekonomiczne następstwa porozumienia.
Czy artykuł pozwala ocenić konkretną ugodę?
Nie, artykuł wyjaśnia pojęcia i mechanizmy, ale nie zastępuje analizy konkretnej umowy, ugody oraz dokumentów rozliczeniowych.
Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata. Ocena skutków ugody zależy od treści dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy podpisanie ugody oznacza, że klauzule przeliczeniowe przestają być abuzywne?
Nie wynika to automatycznie z samego podpisania dokumentu. Trzeba oddzielnie ocenić pierwotne postanowienia kredytu, treść ugody i to, czy ewentualna rezygnacja z ochrony była swobodna oraz świadoma. Znaczenie ma zawsze konkretny stan faktyczny.
Czy wyrok C-260/18 Dziubak dotyczył ugody z bankiem?
Nie bezpośrednio. Wyrok dotyczył skutków usunięcia nieuczciwych klauzul kursowych z umowy indeksowanej do CHF oraz granic uzupełniania luki przez sąd. Późniejsze ugody wymagają odrębnej analizy.
Który wyrok TSUE jest szczególnie ważny dla późniejszego porozumienia?
Istotny jest wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r. w sprawie C-452/18 Ibercaja Banco. Trybunał wskazał w nim na wymóg swobodnej i świadomej zgody konsumenta oraz możliwość kontroli nowego postanowienia. Nie przesądza to jednak automatycznie o losie każdej ugody frankowej.
Czy konsument może zrzec się roszczeń związanych z klauzulą abuzywną?
Prawo Unii nie wyklucza świadomej rezygnacji konsumenta z powoływania się na określone skutki abuzywności. Skuteczność takiej rezygnacji zależy od treści oświadczenia, dostępnych informacji i okoliczności jego złożenia. Szeroka formuła zrzeczenia wymaga szczególnie uważnej lektury.
Czy sama ugoda może zawierać niedozwolone postanowienia?
Tak, późniejsze porozumienie może wymagać odrębnej kontroli konsumenckiej. Dotyczy to zwłaszcza warunków nieuzgodnionych indywidualnie, niejasnych albo nadmiernie ograniczających możliwość dochodzenia praw. Sam tytuł „ugoda” nie wyłącza tej oceny.
Czy przewalutowanie kredytu na PLN usuwa wcześniejsze rozliczenia według tabel banku?
Nie musi ich usuwać ani rozliczać. Przewalutowanie może zmienić zasady wykonywania kredytu na przyszłość, ale o wcześniejszych świadczeniach decydują zapisy dotyczące salda, kursu i wzajemnych roszczeń. Zależy to od treści konkretnego dokumentu.
Co sprawdzić w ugodzie dotyczącej kredytu CHF?
Należy sprawdzić saldo przed i po ugodzie, kurs rozliczeniowy, oprocentowanie, okres spłaty, koszt całkowity i zakres zrzeczenia się roszczeń. Przydatne są też symulacje, załączniki i korespondencja przekazana przed podpisaniem. Sama wysokość nowej raty nie wystarcza do oceny skutków porozumienia.
Czy można z góry stwierdzić, że ugoda z bankiem jest nieważna?
Nie. Ocena zależy od podstawy prawnej, treści dokumentu, sposobu jego zawarcia i sytuacji konsumenta. Nie należy formułować pewnych wniosków bez analizy konkretnej sprawy i jej dokumentacji.
Źródła i literatura
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 9 lipca 2020 r., C-452/18, Ibercaja Banco.
- Internetowy System Aktów Prawnych, Kodeks cywilny, w szczególności art. 385(1) oraz art. 917.
- Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
- Rzecznik Finansowy, Analiza aktualnych zagadnień dotyczących kredytów frankowych, 2020.
Przeczytaj również
Radca prawny specjalizujacy sie w prawie konsumenckim i sporach z bankami. Wyjasnia pojecia i mechanizmy kredytow frankowych jezykiem zrozumialym dla kredytobiorcy, z odwolaniem do orzecznictwa TSUE i Sadu Najwyzszego.