Czy po usunięciu klauzuli kursowej można zastosować inny kurs waluty? Pierwsze zagadnienie uchwały III CZP 25/22

Czego dotyczyło pierwsze zagadnienie uchwały SN III CZP 25/22?

Uchwała III CZP 25/22, podjęta przez pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r., dotyczy pytania, czy po usunięciu niedozwolonego mechanizmu ustalania kursu CHF można wpisać do umowy inny kurs wynikający z prawa albo zwyczajów. Odpowiedź odnosi się do sposobu „naprawiania” umowy, nie do automatycznego wyniku każdego sporu kredytowego (źródło: Sąd Najwyższy, 2024).

Co było problemem prawnym w prostych słowach?

Problem polegał na tym, czy sąd może usunąć nieuczciwą tabelę kursową banku, a następnie zastąpić ją innym mechanizmem, na przykład kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, kursem rynkowym albo zwyczajem bankowym.

W kredytach powiązanych z CHF kurs często wpływał na dwa różne rozliczenia: na określenie salda po wypłacie środków oraz na przeliczenie każdej raty. Jeżeli bank jednostronnie ustalał parametry tabeli, znaczenie ma nie tylko pojedyncze zdanie umowy, lecz cały ciąg przeliczeń.

• Pierwsze zagadnienie uchwały III CZP 25/22 dotyczyło wyłącznie zastąpienia wadliwego sposobu ustalania kursu waluty obcej.
• Izba Cywilna Sądu Najwyższego badała relację między skutkiem abuzywności a możliwością uzupełnienia umowy przez sąd.
• Uchwała nie stanowi gotowego wyliczenia salda, rat ani wzajemnych rozliczeń stron.
• Uchwała nie przesądza, że każda umowa kredytu indeksowanego do CHF albo denominowanego w CHF jest nieważna.
• Ocena konkretnego kontraktu nadal zależy od jego treści, daty, sposobu wypłaty i spłaty oraz okoliczności sprawy.

Najkrócej: niedozwolona klauzula nie staje się prawidłowa tylko dlatego, że sąd potrafiłby wskazać bardziej obiektywny kurs.

Czy uchwała rozstrzyga każdą sprawę frankową?

Nie, uchwała nie rozstrzyga automatycznie każdej sprawy frankowej, ponieważ najpierw trzeba ustalić, czy dane postanowienie rzeczywiście ma charakter niedozwolony i jaką funkcję pełni w konkretnej umowie.

To istotne zwłaszcza przy różnicy między kredytem indeksowanym a denominowanym. W jednym modelu umowa może wskazywać kwotę w PLN i powiązywać saldo z CHF, w drugim kwota może zostać wyrażona w CHF, ale wypłacona w złotych. Nazwa produktu stosowana przez bank nie zastępuje analizy mechanizmu.

Czym jest niedozwolona klauzula kursowa w umowie kredytu CHF?

Klauzula kursowa to postanowienie umowy kredytu CHF określające przeliczenie kwoty wypłaty, salda lub rat między PLN a CHF, charakteryzujące się wskazaniem źródła kursu, momentu przeliczenia i zasad ustalania tabeli banku. Art. 385¹ KC przewiduje kontrolę postanowień nieuzgodnionych indywidualnie, które rażąco naruszają interesy konsumenta i kształtują jego prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami (źródło: Kodeks cywilny).

Jak bankowe tabele kursowe wpływały na saldo i wysokość rat?

Mechanizm zwykle działał w dwóch etapach: bank wypłacał środki w PLN, a saldo wyrażał lub waloryzował w CHF według kursu z własnej tabeli, po czym raty w CHF przeliczał na PLN według kolejnego kursu z tej tabeli.

Uproszczony przykład pokazuje skalę samego mechanizmu, nie ocenę prawną konkretnej umowy. Przy wypłacie 300 000 zł i kursie kupna 2,50 zł za 1 CHF saldo mogło zostać zapisane jako 120 000 CHF. Jeżeli przy spłacie bank stosował kurs sprzedaży 2,60 zł, rata 500 CHF oznaczała 1 300 zł. Różnica 0,10 zł między kursami tworzyła element określany jako spread walutowy.

• Kurs kupna banku mógł wpływać na liczbę CHF przypisaną do wypłaconej kwoty w PLN.
• Kurs sprzedaży banku mógł wpływać na kwotę PLN pobieraną na spłatę raty wyrażonej w CHF.
• Spread walutowy oznaczał różnicę między kursem kupna a kursem sprzedaży stosowanym przez bank.
• Tabela kursowa banku mogła zawierać parametry niewynikające wprost z negocjacji z konkretnym kredytobiorcą.
• Zmiana kursu CHF na rynku i konstrukcja tabeli banku to dwa odrębne elementy ekonomiczne oraz prawne.

Przy analizie umowy nie należy mieszać ryzyka kursowego z pytaniem, kto i według jakich kryteriów wyznaczał kurs. To są różne zagadnienia.

Kiedy klauzula kursowa może zostać uznana za abuzywną?

To zależy od treści i okoliczności sprawy, ale art. 385¹ KC wymaga zbadania, czy konsument nie uzgodnił indywidualnie postanowienia oraz czy warunek narusza dobre obyczaje i rażąco narusza jego interesy.

Z praktyki redakcyjnej wynika, że czytelnicy często szukają jednego „zakazanego” zdania. Tymczasem znaczenie mają również definicje kursu, odesłania do regulaminu, moment ustalania tabeli, różne kursy dla wypłaty i spłaty oraz informacje przekazane przed zawarciem umowy.

„Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.” - Kodeks cywilny, art. 385¹ § 1

Nie każda klauzula walutowa jest abuzywna. Kluczowe jest badanie konkretnego postanowienia i całej konstrukcji umowy.

Co dzieje się po bezskuteczności klauzuli kursowej?

Bezskuteczność klauzuli kursowej oznacza, że niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, lecz nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy pozostała część umowy może obowiązywać. Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG zakłada utrzymanie umowy bez nieuczciwego warunku tylko wtedy, gdy jest to możliwe na podstawie prawa krajowego (źródło: dyrektywa 93/13/EWG, 1993).

Na czym polega usunięcie warunku bez zmiany jego treści?

Usunięcie niedozwolonego warunku polega na odmowie związania nim konsumenta, a nie na redagowaniu go przez sąd w łagodniejszej wersji.

Różnica ma praktyczne znaczenie. Sąd nie powinien zamieniać sformułowania „kurs z tabeli banku” na „kurs uczciwy”, „kurs rynkowy” albo „kurs średni NBP” wyłącznie dlatego, że takie rozwiązanie wydaje się ekonomicznie rozsądne. Taka operacja może zmienić treść kontraktu.

1. Najpierw ustala się, czy postanowienie dotyczy mechanizmu kursowego i czy zostało indywidualnie uzgodnione.
2. Następnie bada się przesłanki z art. 385¹ KC oraz standard ochrony konsumenta wynikający z dyrektywy 93/13/EWG.
3. Po stwierdzeniu abuzywności ocenia się skutki braku związania konkretnym warunkiem.
4. Osobno analizuje się, czy bez tego warunku umowa zachowuje elementy konieczne do dalszego wykonywania.
5. Dopiero na końcu rozważa się konsekwencje dla danego stosunku prawnego, zależne od okoliczności sprawy.

Bezskuteczność klauzuli nie jest synonimem automatycznego „odfrankowienia” ani automatycznej nieważności.

Czy umowa może obowiązywać dalej bez mechanizmu przeliczeń?

To zależy od funkcji usuniętego warunku, konstrukcji kredytu, pozostałych postanowień i prawa właściwego dla umowy; sam brak klauzuli nie daje jednej odpowiedzi dla wszystkich kredytów CHF.

W umowie indeksowanej mechanizm waloryzacyjny może pełnić inną rolę niż w umowie denominowanej. Dlatego pojęcia „nieważność”, „odfrankowienie” i „uzupełnienie umowy” opisują odmienne możliwe skutki, a nie trzy nazwy tego samego rozwiązania.

• Kredyt indeksowany do CHF wymaga odrębnego odczytania zasad ustalania salda i rat.
• Kredyt denominowany w CHF może wymagać analizy postanowień o kwocie zobowiązania i wypłacie w PLN.
• Stanowisko konsumenta ma znaczenie w standardzie opisanym przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
• Data zawarcia umowy wpływa na zakres przepisów możliwych do rozważenia.
• Treść aneksów, w tym aneksów umożliwiających spłatę w CHF, może wymagać osobnej oceny.

Czy sąd może zastosować średni kurs NBP?

Nie, kurs średni NBP nie staje się automatycznie częścią umowy po usunięciu niedozwolonej klauzuli tabelowej. Art. 358 § 2 KC wymaga zbadania podstawy prawnej, rodzaju zobowiązania i czasu obowiązywania przepisu, a uchwała III CZP 25/22 sprzeciwia się prostemu zastąpieniu wadliwego mechanizmu sposobem wynikającym z prawa lub zwyczajów (źródło: Sąd Najwyższy, 2024).

Dlaczego art. 358 § 2 KC nie stanowi automatycznego zamiennika?

Art. 358 § 2 KC dotyczy określania wartości waluty obcej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski, ale nie tworzy sam przez się uniwersalnej reguły zastępującej każdą abuzywną klauzulę przeliczeniową.

Kurs średni NBP jest publikowany przez instytucję publiczną i odróżnia się od kursu kupna lub sprzedaży banku. Ta obiektywność nie rozstrzyga jednak pytania, czy konkretny przepis można zastosować do umowy zawartej wcześniej albo do danego typu rozliczenia.

Rodzaj kursu	Typowa funkcja	Czy automatycznie zastępuje klauzulę abuzywną?
Kurs kupna banku	Może służyć przeliczeniu wypłaty PLN na saldo CHF.	Nie, wymaga oceny postanowień umowy.
Kurs sprzedaży banku	Może służyć przeliczeniu raty CHF na kwotę PLN.	Nie, jego usunięcie nie uzasadnia samodzielnie wpisania nowego kursu.
Kurs średni NBP	Jest publikowany przez Narodowy Bank Polski.	Nie, nie jest automatycznym zamiennikiem według III CZP 25/22.
Kurs rynkowy lub zwyczaj	Opisuje praktykę lub poziom cen na rynku walutowym.	Nie, pierwszy punkt uchwały wyklucza taki prosty mechanizm zastępczy.

Sam kurs średni NBP nie jest „kursem neutralnym” wpisywanym do każdej umowy przez sam fakt publikacji.

Czy data zawarcia umowy ma znaczenie dla art. 358 § 2 KC?

Tak, data zawarcia umowy ma znaczenie, ponieważ przepisów nie można stosować w oderwaniu od chwili ich wejścia w życie, przepisów przejściowych i konstrukcji badanego zobowiązania.

• Umowa zawarta przed zmianą przepisów wymaga odrębnej analizy temporalnej.
• Data wypłaty kredytu może mieć inne znaczenie niż data aneksu lub data spłaty raty.
• Art. 358 § 2 KC nie powinien być utożsamiany z art. 385¹ KC, ponieważ przepisy pełnią różne funkcje.
• Przepis dyspozytywny działa w granicach wskazanych przez ustawę, a nie jako ogólne narzędzie korekty umowy.
• Aktualne brzmienie Kodeksu cywilnego należy sprawdzić przed publikacją lub wykorzystaniem w indywidualnej analizie.

Czy lukę można wypełnić zwyczajem, kursem rynkowym lub zasadami słuszności?

Nie, pierwsza teza uchwały III CZP 25/22 wskazuje, że w obowiązującym stanie prawnym niedozwolonego sposobu ustalania kursu waluty obcej nie zastępuje inny sposób wynikający z prawa lub zwyczajów. Teza blokuje tworzenie zastępczego kursu tylko po to, aby utrzymać ekonomiczny model umowy (źródło: Sąd Najwyższy, 25 kwietnia 2024 r.).

Dlaczego sąd nie powinien samodzielnie tworzyć nowego mechanizmu?

Sąd nie powinien samodzielnie tworzyć nowego mechanizmu, ponieważ zastąpiłby wtedy postanowienie przygotowane przez przedsiębiorcę inną treścią, której strony nie uzgodniły w umowie.

W sporach konsumenckich nie chodzi o abstrakcyjne znalezienie „najsprawiedliwszego” kursu. Istotna jest też funkcja odstraszająca ochrony konsumenta: przedsiębiorca nie powinien zakładać, że po zastosowaniu nieuczciwego warunku sąd zawsze uratuje umowę wygodnym mechanizmem zastępczym.

• Zwyczaj nie jest tym samym co wyraźne postanowienie umowy zawartej z konsumentem.
• Kurs rynkowy może opisywać realia gospodarcze, lecz nie zastępuje automatycznie podstawy prawnej.
• Zasady słuszności nie pozwalają dowolnie dopisać elementu mechanizmu walutowego.
• Przepis dyspozytywny różni się od sądowej korekty warunku uznanego za niedozwolony.
• Uzupełnienie umowy musi pozostawać zgodne ze standardem dyrektywy 93/13/EWG i prawem krajowym.

Ekonomiczna sensowność rozwiązania nie jest jeszcze podstawą do jego zastosowania.

Czym różni się przepis dyspozytywny od zwyczaju?

Przepis dyspozytywny to norma prawna mająca zastosowanie, gdy strony nie uregulowały danej kwestii inaczej, natomiast zwyczaj opisuje utrwaloną praktykę, która nie zawsze może wejść do relacji konsumenckiej jako zamiennik usuniętego warunku.

To rozróżnienie ma znaczenie w sprawie C-260/18 Dziubak. TSUE analizował wyjątek dotyczący zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa krajowego, a nie ogólne uprawnienie do skonstruowania nowej tabeli kursowej przez sąd.

Co w pierwszej tezie rozstrzygnął Sąd Najwyższy?

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że w obowiązującym stanie prawnym niedozwolone postanowienie określające sposób ustalania kursu waluty obcej nie zostaje zastąpione innym sposobem ustalenia kursu, wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów. Pierwsza teza III CZP 25/22 nie stanowi jednak samodzielnej reguły nieważności każdej umowy CHF (źródło: Sąd Najwyższy, 2024).

Jak należy czytać pierwszą tezę uchwały?

Pierwszą tezę należy czytać wąsko i precyzyjnie: mówi ona o braku zastąpienia niedozwolonego mechanizmu kursowego innym mechanizmem pochodzącym z prawa lub zwyczajów.

„W obowiązującym stanie prawnym niedozwolone postanowienie umowne określające sposób ustalania kursu waluty obcej nie jest zastępowane innym sposobem ustalenia kursu waluty obcej wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów.” - Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej III CZP 25/22, 25 kwietnia 2024 r.

Nie wolno przekształcać tej tezy w skrót: „każdy kredyt frankowy jest nieważny”. Tego pierwsza teza nie stwierdza.

• Uchwała odnosi się do niedozwolonego postanowienia, więc abuzywność wymaga wcześniejszego ustalenia.
• Uchwała dotyczy sposobu zastąpienia klauzuli, a nie wszystkich rozliczeń stron po sporze.
• Uchwała nie utożsamia kursu średniego NBP z automatycznym zamiennikiem tabeli banku.
• Uchwała nie znosi potrzeby analizy umowy indeksowanej, denominowanej lub walutowej.
• Uchwała pozostawia ocenę dalszego losu konkretnej umowy okolicznościom sprawy.

Czy zakaz uzupełnienia oznacza automatycznie nieważność umowy?

Nie, zakaz uzupełnienia umowy nie oznacza automatycznie jej nieważności, ponieważ dalszy skutek wymaga odrębnego ustalenia, czy kontrakt może obowiązywać bez usuniętego warunku.

Ten etap bywa mylony z samym stwierdzeniem abuzywności. Pierwsza kwestia dotyczy braku związania konkretnym postanowieniem. Druga dotyczy możliwości dalszego wykonywania umowy. Dopiero ich rozdzielenie pozwala poprawnie czytać pojęcia takie jak skutki nieważności umowy kredytu.

Jak stanowisko SN łączy się z wyrokiem TSUE C-260/18?

Stanowisko Sądu Najwyższego pozostaje związane ze standardem dyrektywy 93/13/EWG wyjaśnionym przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-260/18 Dziubak z 3 października 2019 r. TSUE wskazał, że nieuczciwy warunek co do zasady usuwa się z umowy, a jego zastąpienie przepisem dyspozytywnym może nastąpić wyjątkowo dla ochrony konsumenta (źródło: TSUE, 2019).

Jakie wnioski płyną z wyroku TSUE C-260/18 Dziubak?

Wyrok TSUE C-260/18 potwierdza, że sąd krajowy nie może dowolnie zmieniać treści nieuczciwego warunku po to, aby utrzymać umowę, jeżeli osłabiłoby to ochronę konsumenta przewidzianą przez dyrektywę 93/13/EWG.

„Umowa może, co do zasady, nadal obowiązywać bez nieuczciwych warunków, o ile jest to prawnie możliwe zgodnie z prawem krajowym.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-260/18 Dziubak, 2019

TSUE rozpatrywał polski spór dotyczący kredytu powiązanego z CHF. Orzeczenie nie tworzy prostego kalkulatora dla wszystkich umów, ale wyznacza granice ingerencji sądu w nieuczciwe warunki.

• Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG nakazuje, aby nieuczciwe warunki nie wiązały konsumenta.
• Art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG wymaga skutecznych środków zapobiegających dalszemu stosowaniu takich warunków.
• Usunięcie klauzuli nie oznacza swobody w zastąpieniu jej dowolnym kursem.
• Stanowisko konsumenta może mieć znaczenie dla oceny skutków upadku lub dalszego trwania umowy.
• Wyjątkowe uzupełnienie służy ochronie konsumenta, a nie interesowi przedsiębiorcy w zachowaniu wadliwego modelu.

Kiedy prawo unijne wyjątkowo dopuszcza przepis dyspozytywny?

Prawo unijne wyjątkowo dopuszcza zastosowanie przepisu dyspozytywnego wtedy, gdy brak takiego zastąpienia narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne następstwa wynikające z upadku całej umowy, a zastosowanie wynika z prawa krajowego.

To wyjątek, nie uniwersalna technika naprawy umowy. Dlatego zestawianie III CZP 25/22 z C-260/18 wymaga ostrożności: oba rozstrzygnięcia dotyczą ochrony konsumenta, ale każde należy czytać w zakresie własnych pytań prawnych.

Jakie znaczenie ma pierwsza teza III CZP 25/22 dla frankowicza?

Pierwsza teza III CZP 25/22 oznacza dla posiadacza kredytu CHF, że nie należy zakładać automatycznego zastąpienia tabeli kursowej banku kursem średnim NBP, kursem rynkowym ani zwyczajem. Nie przesądza ona jednak automatycznie nieważności, odfrankowienia, wygranej lub wysokości rozliczeń, ponieważ wynik zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Jak bezpiecznie czytać postanowienia własnej umowy?

Najpierw należy zebrać pełną umowę, regulamin, załączniki, aneksy i historię wypłaty oraz spłat, a następnie rozdzielić mechanizm ustalania kursu od samego ryzyka zmiany kursu CHF.

W analizach redakcyjnych często powtarza się jeden błąd: wyszukiwanie wyłącznie słowa „tabela”. Tymczasem mechanizm może być rozproszony między paragrafami umowy, regulaminem kredytowania i definicjami używanymi przez bank.

1. Sprawdź, czy dokument określa kwotę kredytu w PLN, CHF lub w obu walutach.
2. Odszukaj zasady przeliczenia wypłaty środków i ustalenia salda zadłużenia.
3. Odszukaj zasady przeliczenia każdej raty oraz wskazanie kursu kupna lub sprzedaży.
4. Sprawdź, czy umowa opisuje obiektywne kryteria tworzenia tabeli kursowej banku.
5. Porównaj treść umowy z regulaminem i aneksami obowiązującymi w dacie podpisania dokumentów.
6. Oddziel pojęcie spreadu od pytania o abuzywność całego mechanizmu przeliczeń.

Pomocne może być także uporządkowanie pojęć: klauzula abuzywna w umowie kredytu CHF, kurs kupna, kurs sprzedaży i spread walutowy oraz wyrok TSUE w sprawie C-260/18.

Czego nie można wywnioskować z uchwały?

Nie można wywnioskować z uchwały, że każdy kredytobiorca uzyska identyczny skutek prawny lub finansowy, ponieważ III CZP 25/22 nie zastępuje analizy konkretnej umowy i jej okoliczności.

• Uchwała nie gwarantuje unieważnienia umowy ani zwrotu określonej kwoty.
• Uchwała nie przesądza, że każda tabela kursowa banku była niedozwolona.
• Uchwała nie odpowiada samodzielnie na wszystkie pytania o przedawnienie i rozliczenia stron.
• Uchwała nie pozwala utożsamiać wszystkich kredytów walutowych z kredytami indeksowanymi.
• Uchwała nie zastępuje indywidualnej oceny dokumentów przez prawnika.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej udzielonej po analizie umowy i okoliczności sprawy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy po usunięciu klauzuli kursowej sąd może zastosować kurs średni NBP?

Nie można przyjąć, że kurs średni NBP automatycznie zastępuje niedozwolony sposób ustalania kursu przez bank. Podstawa i skutek usunięcia klauzuli wymagają oceny treści konkretnej umowy, daty jej zawarcia oraz właściwych przepisów.

Co stwierdza pierwsza teza uchwały III CZP 25/22?

Sąd Najwyższy wskazał, że niedozwolonego postanowienia określającego sposób ustalania kursu waluty obcej nie zastępuje inny sposób wynikający z prawa lub zwyczajów. Teza dotyczy uzupełnienia umowy, a nie automatycznego wyniku każdej sprawy kredytowej.

Czy można zastosować kurs rynkowy albo kurs zwyczajowo stosowany?

Nie jako prosty mechanizm zastępczy po usunięciu niedozwolonego postanowienia. Pierwsza teza III CZP 25/22 sprzeciwia się tworzeniu nowego sposobu ustalania kursu na podstawie zwyczaju lub ogólnego odwołania do rynku.

Czy art. 358 § 2 KC uzupełnia każdą umowę frankową?

Nie. Zakres zastosowania art. 358 § 2 KC zależy między innymi od konstrukcji zobowiązania, daty umowy, przepisów obowiązujących w danym czasie oraz możliwości zastosowania normy do danego rozliczenia.

Czy brak kursu zastępczego oznacza automatycznie nieważność umowy?

Nie. Brak dopuszczalnego zamiennika nie przesądza samodzielnie dalszego losu każdej umowy. Należy ustalić, czy kontrakt może wykonywać swoje podstawowe funkcje bez niedozwolonego warunku, a wniosek zależy od okoliczności sprawy.

Jakie znaczenie ma wyrok TSUE C-260/18?

Wyrok C-260/18 Dziubak wyjaśnia unijne granice uzupełniania umów konsumenckich po wyłączeniu nieuczciwego warunku. Wyjątkowe zastosowanie przepisu dyspozytywnego może służyć ochronie konsumenta przed szczególnie niekorzystnymi skutkami upadku umowy, a nie ratowaniu nieuczciwego mechanizmu banku.

Czy uchwała III CZP 25/22 obejmuje wszystkie kredyty walutowe?

Uchwała formułuje ważną wykładnię dotyczącą niedozwolonego sposobu ustalania kursu waluty. Jej zastosowanie do konkretnego kredytu wymaga jednak ustalenia rodzaju umowy, treści klauzul, sposobu wypłaty i spłaty oraz znaczenia mechanizmu kursowego dla całego kontraktu.

Źródła i literatura

Poniższe akty i orzeczenia stanowią punkt odniesienia dla opisanych pojęć. Przed wykorzystaniem ich w indywidualnej sprawie należy sprawdzić aktualne brzmienie przepisów oraz pełną treść orzeczenia.

Akty prawne i orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
2. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak.
3. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
4. Kodeks cywilny, ustawa z 23 kwietnia 1964 r., w szczególności art. 358 i art. 385¹.

Materiały instytucjonalne

• Rzecznik Finansowy publikuje materiały dotyczące ochrony klientów podmiotów rynku finansowego.
• Narodowy Bank Polski publikuje tabele kursów, w tym kursy średnie walut obcych.
• UOKiK udostępnia informacje o ochronie konsumentów i niedozwolonych postanowieniach umownych.
• Sąd Najwyższy publikuje informacje oraz orzecznictwo istotne dla wykładni prawa cywilnego.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej udzielonej po analizie umowy i okoliczności sprawy.

Przeczytaj również

• Bezskuteczność klauzuli niedozwolonej - co oznacza skutek ex tunc i ex lege?
• Czy decyzja SNB przesądza o abuzywności klauzul przeliczeniowych? Art. 385¹ KC i wyrok TSUE C-260/18
• Czy każda klauzula przeliczeniowa w kredycie frankowym jest abuzywna?