Czy konsument może sprzeciwić się utrzymaniu umowy po usunięciu klauzul abuzywnych?
Konsument może sprzeciwić się utrzymaniu umowy kredytu CHF przez zastąpienie nieuczciwego warunku, jeżeli rozumie skutki takiego wyboru. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, dotyczącej Kamila i Justyny Dziubak, nie ustanowił jednak automatycznej nieważności każdej umowy powiązanej z frankiem szwajcarskim.
Najważniejsza granica jest prosta: świadome stanowisko konsumenta ma znaczenie, lecz nie zastępuje prawnej oceny sądu. Sąd krajowy bada najpierw, czy dane postanowienie jest abuzywne, a następnie - czy po jego usunięciu umowa może nadal obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Rezultat zależy od treści umowy, rodzaju mechanizmu walutowego i okoliczności konkretnej sprawy (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
„Ochrona przewidziana przez dyrektywę 93/13 nie może być narzucana konsumentowi wbrew jego woli, jeżeli został on odpowiednio poinformowany o konsekwencjach.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-260/18, 2019
Czy sprzeciw konsumenta sam unieważnia umowę?
Nie, sprzeciw konsumenta nie powoduje sam przez się nieważności umowy. Jest istotnym elementem oceny ochrony konsumenckiej, ale sąd nadal ustala, czy bez zakwestionowanego warunku umowa może prawnie istnieć.
W języku prawnym trzeba rozdzielić trzy rzeczy: bezskuteczność klauzuli, dalsze obowiązywanie umowy oraz rozliczenia po ewentualnym upadku umowy. Mieszanie tych pojęć prowadzi do fałszywego wniosku, że jedno oświadczenie klienta przesądza całą sprawę.
Jakie pytania powinien rozstrzygnąć sąd?
Sąd powinien ustalić co najmniej cztery kwestie: abuzywność warunku, możliwość dalszego wykonywania umowy, podstawę ewentualnego uzupełnienia luki oraz rzeczywiste skutki dla konsumenta.
- Klauzula przeliczeniowa - sąd bada jej treść, sposób przedstawienia konsumentowi i wpływ na wysokość świadczeń.
- Rodzaj kredytu - kredyt indeksowany do CHF i kredyt denominowany mogą zawierać odmienne mechanizmy kwotowe oraz kursowe.
- Prawo krajowe - sąd ocenia, czy po wyeliminowaniu warunku pozostaje konstrukcja umowy zgodna z Kodeksem cywilnym.
- Stanowisko konsumenta - powinno być świadome, konkretne i odnosić się do możliwych następstw ekonomicznych.
- Skutki nieważności - wymagają osobnej analizy, ponieważ nie są tym samym co stwierdzenie abuzywności.
Zdanie, które można przyjąć jako punkt wyjścia, brzmi: C-260/18 chroni konsumenta przed związaniem nieuczciwym warunkiem, ale nie zwalnia sądu z oceny całej konstrukcji umowy.
Czego dotyczyła sprawa C-260/18 Dziubak?
Sprawa C-260/18 dotyczyła kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, zawartego przez Kamilę i Justynę Dziubak z Raiffeisen Bank International AG. Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do TSUE z pytaniami o skutki usunięcia nieuczciwych postanowień dotyczących mechanizmu kursowego (źródło: TSUE, ECLI:EU:C:2019:819, 2019).
Jak działał zakwestionowany mechanizm kursowy?
Mechanizm kursowy odwoływał się do kursów CHF ustalanych według zasad przewidzianych w umowie, co wpływało na kwotę zadłużenia i raty. W sporach tego rodzaju kluczowe pozostaje nie samo użycie waluty obcej, lecz transparentność i uczciwość konkretnych postanowień.
Przykład: kredyt mógł zostać wypłacony w złotych, lecz saldo wyrażano lub przeliczano przez CHF. Jeżeli bank określał kurs według własnej tabeli bez jasnych, weryfikowalnych kryteriów, sąd może zbadać takie postanowienie przez pryzmat ochrony konsumenta.
- Kwota wypłaty - w kredycie indeksowanym konsument zwykle otrzymywał złote, choć saldo wiązano z CHF.
- Saldo zadłużenia - jego wysokość mogła zależeć od kursu użytego przy przeliczeniu przez bank.
- Rata - jej złotowa wysokość mogła zmieniać się wraz z kursem franka szwajcarskiego.
- Tabela kursowa - jej konstrukcja wymaga analizy, czy konsument mógł wcześniej ocenić ekonomiczne skutki umowy.
Jakie pytania prejudycjalne zadał Sąd Okręgowy w Warszawie?
Sąd Okręgowy w Warszawie pytał przede wszystkim, czy po wyłączeniu nieuczciwych warunków umowa może dalej obowiązywać oraz czy lukę można wypełnić normami prawa krajowego. TSUE nie rozstrzygał indywidualnego sporu co do faktów, lecz wyjaśniał wykładnię dyrektywy 93/13/EWG.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Wyrok prejudycjalny wiąże co do interpretacji prawa Unii, natomiast polski sąd dokonuje ustaleń dotyczących treści konkretnej umowy i sytuacji stron.
- C-260/18 - dotyczy wykładni prawa Unii na tle określonego kredytu indeksowanego do CHF.
- TSUE - nie przeprowadza pełnego postępowania dowodowego za sąd krajowy.
- Sąd krajowy - ustala fakty, bada wzorzec umowy i stosuje prawo krajowe zgodnie z wykładnią TSUE.
- Raiffeisen Bank International AG - oznaczenie pozwanego należy rozumieć zgodnie z oficjalnym wyrokiem, a nie jako nazwę wszystkich banków oferujących kredyty CHF.
Co wynika z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13?
Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG stanowi, że nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta, a umowa może nadal obowiązywać bez nich, jeżeli jest to możliwe. Przepis ten stanowi unijną podstawę ochrony, której polskim odpowiednikiem funkcjonalnym jest między innymi art. 385(1) KC (źródło: dyrektywa 93/13/EWG, 1993).
Co oznacza brak związania nieuczciwym warunkiem?
Brak związania oznacza, że konsument nie powinien ponosić skutków klauzuli uznanej za abuzywną. Nie oznacza natomiast automatycznie, że cała umowa znika z obrotu prawnego.
Art. 385(1) Kodeksu cywilnego dotyczy postanowień, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, kształtują prawa lub obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Ocena wymaga badania wszystkich przesłanek, a nie wyłącznie tego, czy warunek okazał się finansowo niekorzystny.
- Indywidualne uzgodnienie - przedsiębiorca powinien wykazać realny wpływ konsumenta na treść danego postanowienia.
- Dobre obyczaje - ich naruszenie ocenia się w kontekście uczciwości kontraktowej, a nie na podstawie samego niezadowolenia z umowy.
- Rażące naruszenie interesu - wymaga analizy skutków warunku dla konsumenta.
- Skutek ochronny - konsument nie jest związany warunkiem abuzywnym, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki.
Czy umowa ma obowiązywać w pozostałym zakresie?
Tak, umowa powinna obowiązywać w pozostałym zakresie, jeżeli po usunięciu nieuczciwego warunku może nadal funkcjonować zgodnie z prawem krajowym. Dyrektywa 93/13 nie nakazuje utrzymania umowy za cenę dopisania przez sąd nowej treści.
„Państwa członkowskie stanowią, że nieuczciwe warunki w umowie zawartej przez sprzedawcę lub dostawcę z konsumentem nie będą wiążące dla konsumenta.” - Rada Wspólnot Europejskich, dyrektywa 93/13/EWG, art. 6 ust. 1, 1993
Ochrona ma także funkcję odstraszającą. Przedsiębiorca nie powinien odnosić korzyści z użycia nieuczciwego warunku przez to, że sąd zastąpi go rozwiązaniem korzystnym dla przedsiębiorcy.
- Dyrektywa 93/13/EWG - chroni konsumenta przed nieuczciwymi warunkami w umowach konsumenckich.
- Art. 7 ust. 1 dyrektywy - zobowiązuje państwa do zapewnienia skutecznych środków przeciwdziałających stosowaniu takich warunków.
- Art. 385(1) KC - pozostaje przepisem prawa krajowego, którego aktualne brzmienie należy sprawdzać w oficjalnym tekście.
- Nieważność umowy frankowej - jest możliwym skutkiem w niektórych sprawach, a nie synonimem każdej abuzywności.
Co dzieje się po usunięciu klauzuli abuzywnej?
Po usunięciu klauzuli abuzywnej sąd analizuje, czy umowa może wykonywać się bez tego postanowienia i bez zmiany jej istoty. C-260/18 rozróżnia eliminację nieuczciwego warunku od uzupełnienia luki oraz od nieważności całej umowy (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
Kiedy umowa może obowiązywać bez klauzuli abuzywnej?
Umowa może obowiązywać bez klauzuli abuzywnej wtedy, gdy po jej usunięciu pozostają elementy konieczne do jej wykonywania według prawa krajowego. Ta ocena zależy od konstrukcji konkretnego kredytu, a nie od samej etykiety „frankowy”.
Przykład pierwszy: sąd może badać, czy po wyłączeniu mechanizmu indeksacji nadal można określić kwotę świadczenia, oprocentowanie, harmonogram oraz obowiązki stron. Przykład drugi: podobnie brzmiące klauzule w dwóch bankach mogą pełnić odmienną funkcję w umowie.
- Kwota kredytu - jej jednoznaczność po wyeliminowaniu klauzuli ma znaczenie dla dalszego bytu umowy.
- Oprocentowanie - w umowach CHF bywało powiązane z LIBOR, a obecnie dla nowych wskaźników CHF znaczenie ma SARON.
- Harmonogram spłaty - sąd bada, czy da się go ustalić bez zakwestionowanego przeliczenia.
- Świadczenia główne - ich brak lub nieokreśloność może wpływać na możliwość dalszego wykonywania kontraktu.
- Odfrankowienie kredytu - jest nazwą używaną w praktyce dla jednego z możliwych modeli skutków, a nie automatyczną konsekwencją każdej sprawy.
Kiedy usunięcie klauzuli prowadzi do nieważności całej umowy?
Usunięcie klauzuli może prowadzić do nieważności całej umowy, gdy bez niej kontrakt nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Sąd dokonuje tej oceny obiektywnie, uwzględniając treść umowy i aktualne skutki dla konsumenta.
Nie wystarczy stwierdzenie, że klauzula dotyczyła kursu CHF. Istotne jest, czy postanowienie było ubocznym sposobem rozliczenia, czy też elementem decydującym o mechanizmie świadczeń stron.
- Klauzula abuzywna - jej bezskuteczność nie przesądza sama o losie całej umowy.
- Nieważność - może wynikać z niemożności utrzymania kontraktu po eliminacji wadliwego warunku.
- Rozliczenie stron - stanowi odrębny etap analizy i może odwoływać się do teorii dwóch kondykcji.
- Aktualna sytuacja konsumenta - TSUE nakazał brać pod uwagę skutki istniejące lub możliwe do przewidzenia w chwili sporu.
klauzule abuzywne w umowie kredytu frankowego, odfrankowienie kredytu i nieważność umowy kredytu CHF opisują trzy odrębne pojęcia, których nie należy używać zamiennie.
Czy sąd może uzupełnić umowę kursem średnim NBP albo zasadami słuszności?
Nie, sąd nie może automatycznie zastąpić nieuczciwej klauzuli kursem średnim NBP wyłącznie dlatego, że powstała luka w umowie. W C-260/18 TSUE wskazał, że ogólne normy odwołujące się do zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów nie wystarczają do takiego uzupełnienia (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
Dlaczego zasady słuszności i zwyczaje nie wystarczają?
Ogólne zasady słuszności i zwyczaje nie wystarczają, ponieważ mogłyby pozwolić sądowi stworzyć za strony nowy mechanizm umowny. Taki skutek osłabiałby ochronę konsumenta i odstraszający cel dyrektywy 93/13.
Przykład trzeci: samo twierdzenie, że kurs średni NBP wydaje się neutralny, nie jest jeszcze podstawą do wpisania go do kontraktu. Należy odróżnić ocenę ekonomicznej atrakcyjności rozwiązania od istnienia normy prawnej, która rzeczywiście może je zastosować.
- Kurs średni NBP - nie jest uniwersalnym zamiennikiem każdej klauzuli walutowej.
- Zwyczaj - nie może samodzielnie służyć do odtworzenia usuniętego postanowienia w sytuacji opisanej przez TSUE.
- Zasady słuszności - mają charakter ogólny i nie zastępują przepisu regulującego konkretną lukę kontraktową.
- Mechanizm kursowy - wymaga analizy jego funkcji w konkretnej umowie kredytowej.
Kiedy możliwe jest zastosowanie przepisu dyspozytywnego?
Przepis dyspozytywny może wejść w grę wyjątkowo, gdy istnieje właściwa podstawa prawna, a brak takiego zastąpienia narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki unieważnienia. Nie jest to narzędzie do ratowania każdej umowy za wszelką cenę.
Przepis dyspozytywny to norma, która reguluje daną kwestię, gdy strony nie postanowiły inaczej. Nie należy go mylić z ogólną zasadą słuszności ani z warunkiem skonstruowanym przez sąd na potrzeby konkretnego sporu.
- Podstawa ustawowa - musi istnieć w prawie krajowym i odpowiadać problemowi powstałemu po usunięciu warunku.
- Ochrona konsumenta - pozostaje celem zastosowania wyjątku, a nie interes przedsiębiorcy.
- Szczególnie niekorzystne konsekwencje - sąd ocenia je w realiach sprawy, a nie abstrakcyjnie.
- WIBOR, LIBOR i SARON - wskaźniki oprocentowania nie są automatycznie odpowiedzią na problem klauzuli przeliczeniowej.
Dlaczego świadoma wola konsumenta ma znaczenie dla dalszego losu umowy?
Świadoma wola konsumenta ma znaczenie, ponieważ ochrona z dyrektywy 93/13 służy jego interesowi, a nie ma działać przeciwko niemu. Konsument powinien znać możliwe skutki utrzymania umowy, jej uzupełnienia albo upadku, zanim zajmie stanowisko (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
Na czym polega świadoma i dobrowolna zgoda konsumenta?
Świadoma i dobrowolna zgoda konsumenta to decyzja podjęta po otrzymaniu zrozumiałej informacji o skutkach prawnych i ekonomicznych. Nie powinna być domniemana z milczenia ani sprowadzona do formalnego podpisu.
Przykład czwarty: konsument może zaakceptować dalsze obowiązywanie warunku, jeżeli rozumie zakres ochrony, z której rezygnuje. Przykład piąty: może też sprzeciwić się rozwiązaniu polegającemu na uzupełnieniu umowy, jeśli zna ryzyka związane z jej ewentualnym upadkiem.
- Informacja prawna - powinna wyjaśniać różnicę między abuzywnością, dalszym obowiązywaniem umowy i nieważnością.
- Informacja ekonomiczna - powinna obejmować możliwe rozliczenia, choć ich wynik zależy od sprawy.
- Dobrowolność - wyklucza narzucanie konsumentowi ochrony, z której świadomie chce nie korzystać.
- Stanowisko procesowe - może być ważnym dowodem w sprawie, ale nie zastępuje wykładni prawa.
Czy sąd może utrzymać umowę wbrew stanowisku konsumenta?
To zależy od treści stanowiska konsumenta, możliwości prawnego utrzymania umowy i zasad wynikających z prawa krajowego. Sąd powinien uwzględnić świadomą wolę konsumenta, ale nie może pominąć obiektywnej oceny, czy dana konstrukcja umowy może istnieć po eliminacji klauzuli.
Z praktyki redakcyjnej wynika, że słowo „sprzeciw” bywa używane zbyt szeroko. Nie oznacza ono cofnięcia pozwu, zrzeczenia się roszczenia ani jednostronnego unieważnienia umowy. Opisuje stanowisko dotyczące zakresu ochrony przed nieuczciwym warunkiem.
- Sprzeciw konsumenta - jest stanowiskiem odnoszącym się do ochrony, a nie automatycznym wyrokiem.
- Sąd - ustala prawne konsekwencje na podstawie umowy, prawa krajowego i wykładni TSUE.
- Pouczenie - powinno pozwolić konsumentowi rozumieć konsekwencje różnych wariantów.
- Interes konsumenta - nie jest oceniany wyłącznie według chwili zawarcia umowy, lecz także w realiach sporu.
Czy stanowisko konsumenta automatycznie przesądza o nieważności?
Nie, stanowisko konsumenta nie przesądza automatycznie o nieważności umowy frankowej. TSUE wskazał, że przy ocenie skutków unieważnienia należy brać pod uwagę sytuację istniejącą lub możliwą do przewidzenia w chwili sporu, lecz podstawową ocenę prawną nadal prowadzi sąd krajowy (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).
Jak odróżnić abuzywność od możliwości dalszego wykonywania umowy?
Abuzywność odpowiada na pytanie, czy określony warunek wiąże konsumenta, a możliwość dalszego wykonywania umowy odpowiada na pytanie, czy pozostały kontrakt ma prawnie wystarczającą treść. Są to dwa następujące po sobie, lecz niezależne etapy analizy.
| Etap | Główne pytanie | Znaczenie |
|---|---|---|
| Kontrola abuzywności | Czy warunek spełnia przesłanki z art. 385(1) KC? | Dotyczy konkretnego postanowienia. |
| Eliminacja warunku | Czy konsument jest nim związany? | Nieuczciwy warunek nie wiąże konsumenta. |
| Dalsze obowiązywanie | Czy umowa może istnieć bez warunku? | Wymaga oceny prawa krajowego. |
| Rozliczenie stron | Jakie skutki wywołuje ewentualny upadek umowy? | Stanowi odrębne zagadnienie. |
- Klauzula niedozwolona - nie jest synonimem nieważności całej umowy.
- Odfrankowienie - nie jest ustawową nazwą każdego sposobu dalszego wykonywania kontraktu.
- Teoria dwóch kondykcji - dotyczy rozliczeń, a nie samego testu abuzywności.
- Kredyt denominowany - wymaga odrębnego badania, nawet gdy został powiązany z CHF.
Jakie znaczenie ma aktualna sytuacja konsumenta?
Aktualna sytuacja konsumenta ma znaczenie przy ocenie niekorzystnych konsekwencji unieważnienia, ponieważ TSUE odwołał się do chwili sporu, a nie wyłącznie do daty podpisania umowy. Nie pozwala to jednak prognozować wyniku bez poznania danych konkretnej sprawy.
Przykład szósty: znaczenie może mieć wysokość dokonanych świadczeń, czas wykonywania umowy, aktualne saldo oraz zakres roszczeń stron. Przykład siódmy: sama trudność ekonomiczna jednego wariantu nie tworzy automatycznie podstawy do dopisania kursu NBP.
- Chwila sporu - jest punktem odniesienia dla oceny skutków wskazanym w C-260/18.
- Stan rozliczeń - wymaga ustalenia indywidualnych wpłat i świadczeń, a nie szacunku z internetu.
- Treść umowy - pozostaje kluczowa niezależnie od obecnej sytuacji ekonomicznej.
- Orzecznictwo późniejsze - C-520/21 i C-756/22 należy sprawdzić w aktualnym brzmieniu przed publikacją lub analizą sprawy.
Jakie praktyczne znaczenie ma C-260/18 dla frankowicza?
C-260/18 pomaga zrozumieć kolejność pytań prawnych w sporze o kredyt CHF: najpierw warunek, potem możliwość utrzymania umowy, następnie skutki ewentualnego upadku. Nie daje natomiast gotowej odpowiedzi dla każdego frankowicza ani nie zastępuje indywidualnej analizy dokumentów.
Jakie elementy umowy wymagają oddzielnej analizy?
Analizę trzeba zacząć od zebrania umowy, regulaminu, tabel kursowych i aneksów, a następnie ustalić funkcję każdego postanowienia. Pierwszym krokiem jest rozróżnienie kredytu indeksowanego od denominowanego oraz klauzuli kursowej od postanowienia o oprocentowaniu.
- Umowa podstawowa - zawiera kwotę, walutę, oprocentowanie i zasady spłaty.
- Regulamin - może określać tabelę kursów albo sposób przeliczenia rat.
- Aneks - może modyfikować sposób spłaty, lecz jego znaczenie prawne zależy od treści i okoliczności.
- Historia spłat - jest potrzebna do analizy rozliczeń, ale nie przesądza o abuzywności.
- Rodzaj kredytu - kredyt indeksowany a denominowany wymaga porównania konstrukcji, nie tylko nazwy produktu.
Pomocne pojęcia rozwijają hasła: kredyt indeksowany a denominowany oraz rozliczenie nieważnej umowy i teoria dwóch kondykcji.
Dlaczego wynik zależy od okoliczności konkretnej sprawy?
Wynik zależy od okoliczności konkretnej sprawy, ponieważ różne banki stosowały odmienne wzorce, a nawet podobne klauzule mogły działać w innych konstrukcjach umownych. C-260/18 nie pozwala uczciwie obiecać wygranej ani z góry przesądzić nieważności.
- Brzmienie postanowienia - decyduje o zakresie kontroli abuzywności.
- Materiał dowodowy - wpływa na ustalenie, czy warunek był indywidualnie uzgodniony.
- Prawo krajowe - określa skutki dalszego obowiązywania lub upadku umowy.
- Stanowisko konsumenta - ma znaczenie, gdy jest świadome i odnosi się do realnych konsekwencji.
- Aktualne orzecznictwo - wymaga sprawdzenia w oficjalnych bazach TSUE, Sądu Najwyższego i SAOS.
Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena skutków usunięcia klauzul abuzywnych zależy od treści umowy i okoliczności konkretnej sprawy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy konsument może nie zgodzić się na utrzymanie umowy po usunięciu klauzuli abuzywnej?
Tak, konsument może świadomie sprzeciwić się rozwiązaniu polegającemu na utrzymaniu umowy przez zastąpienie nieuczciwego warunku. Sam sprzeciw nie oznacza jednak automatycznej nieważności, ponieważ sąd ocenia możliwość dalszego obowiązywania umowy według prawa krajowego i jej treści.
Czy wyrok C-260/18 unieważnił wszystkie kredyty frankowe?
Nie, C-260/18 nie unieważnił wszystkich kredytów frankowych. TSUE przedstawił wykładnię dyrektywy 93/13/EWG, a skutki dla konkretnej umowy ustala sąd krajowy po zbadaniu jej konstrukcji oraz zakwestionowanych warunków.
Czy sąd może zastąpić klauzulę kursową kursem średnim NBP?
Nie automatycznie. Wyrok C-260/18 wyklucza uzupełnianie luki wyłącznie za pomocą ogólnych zasad słuszności lub zwyczajów, a użycie konkretnego przepisu dyspozytywnego wymaga podstawy prawnej i oceny ochrony konsumenta.
Co oznacza świadoma zgoda konsumenta?
Świadoma zgoda oznacza decyzję podjętą po zrozumieniu prawnych i ekonomicznych skutków możliwych wariantów. Konsument powinien wiedzieć, czym różni się utrzymanie umowy, eliminacja klauzuli oraz ewentualny upadek całego kontraktu.
Czy umowa zawsze upada po wykreśleniu klauzuli przeliczeniowej?
Nie, umowa nie zawsze upada po usunięciu klauzuli przeliczeniowej. Sąd bada, czy bez tego warunku może ona nadal funkcjonować zgodnie z prawem krajowym, bez przekształcenia jej w nową umowę stworzoną przez sąd.
Czy C-260/18 dotyczy kredytów indeksowanych i denominowanych tak samo?
Nie w sposób automatyczny. Wyrok zapadł na tle określonego kredytu indeksowanego do CHF, dlatego w przypadku kredytu denominowanego trzeba osobno przeanalizować kwotę kredytu, mechanizm wypłaty, spłatę oraz treść klauzul kursowych.
Czy interes konsumenta ocenia się wyłącznie z daty zawarcia umowy?
Nie, TSUE wskazał na znaczenie rzeczywistych lub możliwych do przewidzenia skutków istniejących w chwili sporu. Konkretne zastosowanie tej zasady pozostaje jednak zadaniem sądu, który bada okoliczności danej sprawy.
Źródła i literatura
Poniższe źródła mają charakter pierwotny lub urzędowy. Stan prawny oraz późniejsze orzecznictwo wymagają weryfikacji bezpośrednio przed publikacją.
Jakie dokumenty stanowią podstawę przedstawionych zasad?
Podstawę stanowią wyrok TSUE C-260/18, dyrektywa 93/13/EWG oraz art. 385(1) Kodeksu cywilnego. Są to źródła pozwalające oddzielić wykładnię prawa Unii od oceny konkretnej umowy przez sąd krajowy.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - sprawa C-260/18, Dziubak, wyrok z 3 października 2019 r., ECLI:EU:C:2019:819.
- EUR-Lex - dyrektywa Rady 93/13/EWG, 5 kwietnia 1993 r., w szczególności art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1.
- ISAP - Kodeks cywilny, ustawa z 23 kwietnia 1964 r., art. 385(1); aktualny tekst jednolity należy sprawdzić przed publikacją.
- System Analizy Orzeczeń Sądowych SAOS, baza orzecznictwa sądów powszechnych.
- Sąd Najwyższy, oficjalne informacje i orzecznictwo dotyczące spraw cywilnych.
Przeczytaj również
Radca prawny specjalizujacy sie w prawie konsumenckim i sporach z bankami. Wyjasnia pojecia i mechanizmy kredytow frankowych jezykiem zrozumialym dla kredytobiorcy, z odwolaniem do orzecznictwa TSUE i Sadu Najwyzszego.