Czy TSUE w sprawie Dziubak uznał wszystkie umowy frankowe za nieważne?

Table of Contents

Czy TSUE w sprawie Dziubak uznał wszystkie umowy frankowe za nieważne?

Wyrok TSUE C-260/18 z 3 października 2019 r. nie unieważnił zbiorczo wszystkich umów frankowych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej odpowiedział na pytania Sądu Okręgowego w Warszawie w sporze Kamila i Justyny Dziubaków z Raiffeisen Bank International AG, wyjaśniając zasady ochrony konsumenta wynikające z dyrektywy 93/13/EWG. O skutku dla konkretnej umowy, w tym o jej nieważności, rozstrzyga sąd krajowy.

To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie. Wyrok prejudycjalny nie działa jak decyzja, która jednym ruchem usuwa z obrotu wszystkie kredyty powiązane z CHF. Wyznacza natomiast granice: kiedy nieuczciwe postanowienie nie wiąże konsumenta, kiedy umowa może pozostać w mocy oraz kiedy jej dalsze wykonywanie staje się obiektywnie niemożliwe.

  • Wyrok C-260/18 dotyczy wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, a nie zbiorowego unieważnienia portfela kredytów bankowych.
  • Sąd krajowy bada treść umowy, regulaminu, aneksów i sposób przedstawienia ryzyka kursowego konkretnemu konsumentowi.
  • Nieważność umowy frankowej może być skutkiem oceny sądu, lecz nie wynika automatycznie z samego powiązania zobowiązania z CHF.
  • Art. 385(1) Kodeksu cywilnego odnosi ochronę do postanowień nieuzgodnionych indywidualnie, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.

Co oznacza wyrok prejudycjalny TSUE?

Wyrok prejudycjalny to wykładnia prawa Unii udzielona sądowi krajowemu, który następnie stosuje ją do ustalonego stanu faktycznego własnej sprawy.

TSUE nie przesłuchuje stron w miejsce polskiego sądu i nie dokonuje pełnej oceny dowodów. W sprawie Dziubak odpowiedział na pytania o konsekwencje usunięcia nieuczciwych warunków umowy, a nie o to, czy każda umowa kredytu CHF ma upaść.

Kto rozstrzyga o nieważności konkretnej umowy?

O nieważności konkretnej umowy rozstrzyga sąd krajowy po ustaleniu treści kontraktu, statusu stron i skutków usunięcia zakwestionowanych warunków.

To właśnie dlatego podobne nazwy produktów bankowych nie wystarczają do postawienia rzetelnej tezy prawnej. Dwie umowy opisane marketingowo jako „kredyt CHF” mogą zawierać odmienne tabele kursowe, inne regulaminy oraz różne postanowienia o wypłacie i spłacie.

Czego dotyczyła sprawa Dziubak C-260/18?

Sprawa państwa Dziubaków dotyczyła kredytu hipotecznego określonego w złotych polskich i indeksowanego do franka szwajcarskiego, w którym kwota zadłużenia oraz raty wiązały się z kursami waluty stosowanymi przez bank. Sąd Okręgowy w Warszawie skierował pytania do TSUE, ponieważ potrzebował wykładni dyrektywy 93/13/EWG.

Jak działał kredyt indeksowany do CHF?

Kredyt indeksowany do CHF to konstrukcja, w której bank wypłaca kwotę w PLN, lecz saldo i raty rozlicza przez odniesienie do waluty obcej.

W uproszczonym przykładzie bank wypłaca 300 000 zł, a następnie przelicza tę kwotę na CHF według kursu kupna z własnej tabeli. Przy spłacie rata w CHF jest przeliczana na złote według kursu sprzedaży. Różnica między tymi kursami tworzy spread walutowy.

  • Kwota wypłaty w modelu indeksowanym jest zwykle wskazana w PLN, choć saldo może zostać wyrażone po przeliczeniu w CHF.
  • Tabela kursowa banku może określać kurs kupna użyty przy uruchomieniu kredytu oraz kurs sprzedaży użyty przy spłacie rat.
  • Spread walutowy oznacza różnicę między kursem kupna a kursem sprzedaży stosowanym w tym samym czasie przez bank.
  • Mechanizm indeksacji może wpływać zarówno na wysokość raty, jak i na saldo zadłużenia wyrażone w walucie odniesienia.

Ten mechanizm nie jest sam w sobie odpowiedzią na pytanie o abuzywność. Znaczenie ma między innymi to, czy umowa jasno wyjaśniała sposób ustalania kursu i ekonomiczne skutki ryzyka walutowego. Szerzej wyjaśnia to hasło spread walutowy i tabela kursowa banku.

Dlaczego Sąd Okręgowy w Warszawie zadał pytania TSUE?

Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do TSUE, aby ustalić granice ochrony konsumenta po wyeliminowaniu nieuczciwych warunków umowy.

Pytania dotyczyły w szczególności możliwości utrzymania umowy bez mechanizmu przeliczeniowego oraz tego, czy sąd może wypełnić lukę ogólnymi zasadami prawa krajowego. To typowa funkcja pytania prejudycjalnego: sąd krajowy pyta o sens prawa Unii, gdy odpowiedź jest potrzebna do wydania wyroku.

Co dokładnie orzekł TSUE 3 października 2019 roku?

TSUE wskazał, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG nie sprzeciwia się upadkowi umowy, jeżeli po usunięciu nieuczciwych postanowień umowa nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Jednocześnie Trybunał zakazał odtwarzania mechanizmu umownego wyłącznie przez ogólne odwołanie do słuszności lub zwyczaju.

Czy usunięcie klauzuli może doprowadzić do upadku umowy?

Tak, usunięcie klauzuli może doprowadzić do upadku umowy, gdy bez niej kontrakt nie może obiektywnie dalej obowiązywać według prawa krajowego.

Nie jest to jednak nakaz unieważnienia każdego kredytu. Sąd najpierw ocenia, czy postanowienie jest nieuczciwe wobec konsumenta, a później bada, czy pozostała treść umowy pozwala na jej wykonywanie. Znaczenie może mieć to, czy klauzula kursowa określała element decydujący o konstrukcji zobowiązania.

„Jeżeli po usunięciu nieuczciwych warunków umowa nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem krajowym, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie sprzeciwia się jej unieważnieniu.” - parafraza sentencji, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-260/18, 2019.

Czy sąd może zastąpić kurs banku kursem średnim NBP?

Nie, sam wyrok C-260/18 nie pozwala zastąpić kursu bankowego średnim kursem NBP wyłącznie na podstawie ogólnych zasad słuszności lub zwyczaju.

Trybunał odróżnił ogólne normy od przepisów dyspozytywnych, które w określonych warunkach mogą regulować relację stron, gdy umowa nie zawiera odmiennego uregulowania. Dopuszczalność zastosowania konkretnej normy wymaga odrębnej analizy prawa krajowego i skutków dla konsumenta. Nie wolno sprowadzać tej kwestii do hasła: „kurs NBP zawsze zastępuje tabelę banku”.

  • Ogólna zasada słuszności nie stanowi automatycznej podstawy do wpisania nowego kursu do umowy CHF.
  • Ustalony zwyczaj nie może samodzielnie zastąpić postanowienia uznanego za nieuczciwe, jeżeli prowadziłoby to do zachowania skutków tej klauzuli.
  • Przepis dyspozytywny wymaga identyfikacji jego treści, zakresu czasowego i funkcji w konkretnym stosunku umownym.
  • Stanowisko konsumenta ma znaczenie, zwłaszcza gdy upadek umowy mógłby wywołać szczególnie niekorzystne konsekwencje.

Jakie znaczenie ma świadoma decyzja konsumenta?

Świadoma decyzja konsumenta ma znaczenie, ponieważ ochrona przed nieuczciwym warunkiem służy konsumentowi i nie powinna działać wbrew jego odpowiednio poinformowanej woli.

Nie chodzi o automatyczne zaakceptowanie przez sąd każdego oświadczenia. Sąd musi ustalić, czy konsument rozumie konsekwencje utrzymania lub nieutrzymania danego postanowienia. To inna kwestia niż zwykłe podpisanie formularza przy zawarciu umowy.

„Nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumentów na warunkach określonych w prawie krajowym, a umowa wiąże strony, jeżeli może obowiązywać po wyłączeniu nieuczciwych warunków.” - parafraza art. 6 ust. 1, dyrektywa Rady 93/13/EWG, 1993.

Dlaczego wyrok Dziubak nie obejmuje automatycznie każdej umowy frankowej?

Dlaczego wyrok Dziubak nie obejmuje automatycznie każdej umowy frankowej?

Wyrok Dziubak nie obejmuje automatycznie każdej umowy frankowej, ponieważ TSUE interpretował prawo Unii w konkretnej sprawie kredytu indeksowanego, a ocena abuzywności zależy od postanowień danego kontraktu i okoliczności jego zawarcia. Art. 385(1) Kodeksu cywilnego wymaga badania przesłanek dotyczących konkretnego konsumenta.

Czym różnią się wzorce umów banków?

Wzorce umów banków różnią się brzmieniem klauzul, sposobem określania kursu, regulaminami oraz zakresem informacji przekazywanych przed podpisaniem kontraktu.

Przykład pierwszy: jedna umowa może odsyłać wyłącznie do „tabeli kursów banku”, bez wskazania kryteriów tworzenia kursu. Przykład drugi: inny formularz może zawierać dodatkowe definicje spreadu, ale ich obecność nie kończy analizy przejrzystości. Liczy się treść, jej zrozumiałość i rzeczywiste uzgodnienie z klientem.

  • Status konsumenta jest istotny, ponieważ art. 385(1) k.c. chroni osobę zawierającą umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
  • Indywidualne uzgodnienie wymaga rzeczywistego wpływu na treść warunku, a nie tylko wyboru gotowego wariantu przedstawionego przez bank.
  • Przejrzystość ekonomiczna obejmuje możliwość oceny kosztów i ryzyka, a nie wyłącznie gramatyczną czytelność zdania w umowie.
  • Regulamin i załączniki mogą zawierać część mechanizmu indeksacji, dlatego nie należy analizować wyłącznie pierwszych stron umowy.

Czy wpis w rejestrze UOKiK przesądza sprawę?

Nie, wpis podobnej klauzuli do rejestru Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie przesądza samodzielnie skutków konkretnej umowy i indywidualnego sporu.

Rejestr klauzul niedozwolonych pokazuje, że określone postanowienia były przedmiotem kontroli abstrakcyjnej. Nie zastępuje jednak badania konkretnej umowy, daty jej zawarcia, treści regulaminu i zarzutów stron. Zobacz także: klauzule abuzywne w umowie kredytu CHF.

Kiedy umowa może pozostać w mocy po usunięciu klauzul?

Umowa może pozostać w mocy po usunięciu nieuczciwego postanowienia tylko wtedy, gdy obiektywnie da się ją wykonywać zgodnie z prawem krajowym bez zmiany jej podstawowej konstrukcji. Tę zasadę TSUE powiązał z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG i oceną skutków dla konsumenta w chwili sporu.

Jak sąd bada możliwość dalszego wykonywania umowy?

Sąd bada możliwość dalszego wykonywania umowy przez ustalenie, jaką funkcję pełniła usunięta klauzula i czy pozostałe postanowienia tworzą wykonalny stosunek prawny.

Przykład trzeci: klauzula może określać wyłącznie poboczny koszt. Przykład czwarty: może być elementem, który łączy kwotę zadłużenia, raty i ryzyko walutowe. Te sytuacje nie są tożsame. Sąd nie powinien tworzyć nowej umowy, której strony pierwotnie nie zawarły.

  1. Sąd ustala pełną treść umowy, regulaminu, aneksów oraz dokumentów przekazanych przed zawarciem kontraktu.
  2. Sąd ocenia, czy zakwestionowany warunek został indywidualnie uzgodniony z konsumentem.
  3. Sąd analizuje przesłanki abuzywności według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie przez sam późniejszy wynik finansowy.
  4. Sąd usuwa skutek nieuczciwego postanowienia wobec konsumenta i bada, czy pozostała treść umowy jest wykonalna.
  5. Sąd uwzględnia stanowisko odpowiednio poinformowanego konsumenta w granicach wynikających z prawa Unii i polskiego prawa.

Czym różni się nieważność od odfrankowienia?

Nieważność umowy oznacza zakwestionowanie bytu całego kontraktu, natomiast odfrankowienie opisuje utrzymanie umowy po wyeliminowaniu określonego mechanizmu walutowego.

Te określenia funkcjonują w języku prawniczym i medialnym, ale nie są uniwersalną odpowiedzią dla każdego kontraktu. W konkretnym postępowaniu sąd ustala podstawę prawną, zakres żądania oraz skutki rozliczeń. Więcej o pojęciu: nieważność umowy kredytu frankowego.

Czy wyrok Dziubak obejmuje jednakowo kredyty indeksowane i denominowane?

Nie, wyrok Dziubak bezpośrednio dotyczył kredytu określonego w PLN i indeksowanego do CHF, dlatego przenoszenie jego skutków na kredyty denominowane wymaga analizy ich odrębnej konstrukcji. W obu modelach mogą pojawić się klauzule abuzywne CHF, lecz nie są to konstrukcje automatycznie identyczne.

Czym różni się indeksacja od denominacji?

Indeksacja wiąże saldo lub raty kredytu wypłaconego w PLN z CHF, a denominacja zwykle określa kwotę zobowiązania w CHF przy wypłacie i spłacie realizowanej w złotych.

Element Kredyt indeksowany Kredyt denominowany
Kwota wskazana w umowie Zwykle PLN, następnie przeliczane na CHF. Często CHF, przy wypłacie przeliczane na PLN.
Ryzyko kursowe Może dotyczyć salda i rat po indeksacji. Może dotyczyć kwoty wypłaty w PLN oraz rat.
Znaczenie tabeli banku Może wystąpić przy przeliczeniu wypłaty i spłaty. Może wpływać na wypłatę, saldo albo spłatę zależnie od wzorca.
Ocena prawna Wymaga analizy klauzul konkretnej umowy. Wymaga analizy klauzul konkretnej umowy.

Przykład piąty: w umowie denominowanej kurs może wpływać już na liczbę złotych wypłaconych kredytobiorcy. Przykład szósty: w indeksowanej kwota wypłaty może być stała w PLN, a kurs oddziaływać na saldo po uruchomieniu kredytu.

Jak czytać dokumenty przy obu konstrukcjach?

Najpierw należy porównać paragrafy o kwocie kredytu, wypłacie, ustalaniu salda, spłacie rat i tabeli kursowej banku.

  • Umowa kredytu wskazuje podstawowe zobowiązania stron i często zawiera odesłania do regulaminu.
  • Regulamin może opisywać dzień stosowania kursu, rodzaj kursu oraz metodę obsługi rat.
  • Aneks może zmieniać sposób spłaty, ale jego znaczenie zależy od daty, treści i relacji do pierwotnych warunków.
  • Oświadczenia o ryzyku walutowym wymagają oceny treści, a nie tylko odnotowania podpisu pod formularzem.

Rozróżnienie obu modeli rozwija hasło kredyt indeksowany a denominowany.

Jak polskie sądy stosują wskazówki z wyroku C-260/18?

Jak polskie sądy stosują wskazówki z wyroku C-260/18?

Polskie sądy stosują wskazówki z wyroku C-260/18 przez połączenie wykładni dyrektywy 93/13/EWG z art. 385(1) i 385(2) Kodeksu cywilnego oraz ustaleniami konkretnej sprawy. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, omawia skutki eliminacji mechanizmu indeksacji, lecz nie tworzy automatycznej reguły dla wszystkich spraw.

Jakie znaczenie ma wyrok Sądu Najwyższego V CSK 382/18?

Wyrok Sądu Najwyższego V CSK 382/18 pokazuje, że eliminacja postanowień dotyczących indeksacji może w określonej konstrukcji prowadzić do braku możliwości dalszego obowiązywania umowy.

Nie należy przedstawiać tego orzeczenia jako prostego wzoru wyniku. Sąd Najwyższy, podobnie jak sądy powszechne, odnosi się do konkretnego układu postanowień i podstawy prawnej. Aktualność linii orzeczniczej trzeba sprawdzać przed publikacją w bazach orzeczeń.

Kiedy ocenia się abuzywność postanowienia?

Abuzywność postanowienia ocenia się co do zasady według stanu z chwili zawarcia umowy, z uwzględnieniem jej treści oraz okoliczności towarzyszących zawarciu kontraktu.

Takie podejście wynika z art. 385(2) k.c. i zostało wyrażone również w uchwale Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17. Późniejsza zmiana kursu CHF nie zastępuje badania tego, jak bank skonstruował warunek i jakie informacje przekazał konsumentowi.

  • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej interpretuje standard ochrony ustanowiony dyrektywą 93/13/EWG.
  • Sąd Najwyższy wpływa na wykładnię prawa krajowego, lecz każde orzeczenie należy czytać w granicach jego stanu faktycznego.
  • Rzecznik Finansowy omawia zagadnienia istotne dla klientów rynku finansowego, nie rozstrzygając indywidualnych sporów.
  • Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi oficjalny rejestr, który ma znaczenie informacyjne, ale nie zastępuje oceny konkretnej umowy.

Co wyrok Dziubak oznacza dla właściciela kredytu CHF?

Wyrok Dziubak oznacza dla właściciela kredytu CHF ważny standard ochrony konsumenta, lecz nie gwarancję określonego rozstrzygnięcia z bankiem. Znaczenie prawne i finansowe zależy od dokumentów, statusu konsumenta, treści żądań oraz ustaleń sądu krajowego. Takie ostrożne odczytanie przedstawia także Rzecznik Finansowy w analizie z 2020 r.

Jakie dokumenty wymagają analizy?

Analiza wymaga co najmniej umowy, regulaminu, aneksów, harmonogramów oraz dokumentów przedstawiających mechanizm kursowy i ryzyko walutowe.

Przykład siódmy: aneks pozwalający na spłatę bezpośrednio w CHF może być ważnym dokumentem, ale sam jego fakt nie przesądza o ocenie pierwotnych klauzul. Przykład ósmy: harmonogram rat pomaga odtworzyć rozliczenia, lecz nie zastępuje analizy treści umowy.

  • Umowa kredytu pozwala ustalić kwotę, walutę odniesienia oraz podstawowe klauzule przeliczeniowe.
  • Regulamin może zawierać zasady tworzenia lub stosowania tabeli kursowej banku.
  • Aneksy mogą zmieniać sposób spłaty albo modyfikować część pierwotnych postanowień.
  • Oświadczenia o ryzyku pokazują zakres informacji, lecz ich znaczenie zależy od pełnej treści i kontekstu zawarcia umowy.

Czy można wstrzymać spłatę rat wyłącznie po lekturze wyroku?

Nie, sama lektura wyroku C-260/18 nie jest bezpieczną podstawą do samodzielnego wstrzymania spłaty rat kredytu.

Skutki niewykonania zobowiązania zależą od umowy i sytuacji prawnej danej osoby. Artykuł encyklopedyczny wyjaśnia pojęcia, nie zastępuje oceny dokumentów ani nie rekomenduje konkretnej strategii wobec banku.

Jakich wniosków nie wolno wyprowadzać z wyroku TSUE?

Z wyroku TSUE nie wolno wyprowadzać wniosku, że każdy kredyt CHF jest nieważny albo że każda klauzula przeliczeniowa zostanie zastąpiona kursem średnim NBP. C-260/18 wskazuje ramy ochrony konsumenta wynikające z dyrektywy 93/13/EWG, a nie gotowy wynik każdego postępowania.

Jakie mity najczęściej zniekształcają sprawę Dziubak?

Najczęściej powtarzane mity skracają złożoną wykładnię prawa do hasła o automatycznym unieważnieniu wszystkich umów.

  • Mit o zbiorowym unieważnieniu pomija, że TSUE odpowiadał na pytania prejudycjalne Sądu Okręgowego w Warszawie.
  • Mit o automatycznym kursie NBP pomija rozróżnienie między ogólną zasadą słuszności a konkretną normą dyspozytywną.
  • Mit o identyczności wszystkich umów ignoruje różnice między regulaminami, tabelami kursowymi i aneksami bankowymi.
  • Mit o pewnej wygranej ignoruje rolę materiału dowodowego, statusu konsumenta i oceny sądu krajowego.

Jaki jest prawnie bezpieczny wniosek?

Prawnie bezpieczny wniosek jest taki, że wyrok C-260/18 wzmacnia ochronę konsumenta przed nieuczciwymi warunkami, ale zastosowanie tej ochrony zależy od okoliczności sprawy.

Nie należy utożsamiać klauzuli abuzywnej z automatyczną nieważnością całego kontraktu. Równie nieprawidłowe jest twierdzenie, że sam fakt powiązania umowy z CHF przesądza o wyniku sporu.

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

Czy TSUE w sprawie Dziubak unieważnił wszystkie umowy frankowe?

Nie. TSUE wyjaśnił zasady interpretacji dyrektywy 93/13/EWG po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunków umowy. O nieważności konkretnej umowy rozstrzyga sąd krajowy po zbadaniu jej treści i okoliczności sprawy.

Czy wyrok C-260/18 dotyczył kredytu indeksowanego czy denominowanego?

Sprawa dotyczyła kredytu hipotecznego określonego w PLN i indeksowanego do CHF. Wniosków z wyroku nie należy mechanicznie przenosić na każdy kredyt denominowany, ponieważ konstrukcja obu modeli i brzmienie klauzul mogą się różnić.

Czy po usunięciu klauzuli przeliczeniowej umowa zawsze staje się nieważna?

Nie, nie ma takiego automatyzmu. Sąd bada, czy umowa może obiektywnie obowiązywać bez nieuczciwego warunku zgodnie z prawem krajowym. Ocena zależy od funkcji usuniętej klauzuli w konkretnym kontrakcie.

Czy sąd może zastąpić kurs banku średnim kursem NBP?

Wyrok Dziubak sprzeciwia się wypełnianiu luki wyłącznie przez ogólne normy odsyłające do słuszności lub zwyczaju. Dopuszczalność zastosowania konkretnego przepisu wymaga odrębnej podstawy prawnej i oceny zgodnej z dyrektywą 93/13/EWG.

Czy konsument może zgodzić się na utrzymanie nieuczciwej klauzuli?

Tak, odpowiednio poinformowany konsument może zrezygnować z ochrony polegającej na niestosowaniu danego warunku. Zgoda musi być świadoma i swobodna, a sąd nie powinien jej domniemywać tylko z faktu podpisania umowy.

Czy wyrok Dziubak gwarantuje wygraną z bankiem?

Nie. Wyrok jest istotnym standardem wykładni prawa konsumenckiego, ale nie przesądza wyniku indywidualnego postępowania. Wynik zależy od okoliczności sprawy, w tym od dokumentów, statusu stron i ustaleń sądu.

Kto ostatecznie ocenia, czy umowa jest nieważna?

Oceny dokonuje właściwy sąd krajowy rozpoznający spór. TSUE interpretuje prawo Unii w odpowiedzi na pytania prejudycjalne, lecz nie zastępuje sądu krajowego w analizie dowodów i zastosowaniu polskiego prawa do konkretnej umowy.

Źródła i literatura

  1. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819.
  2. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r., w szczególności art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1.
  3. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, art. 385(1) i art. 385(2), tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1071.
  4. Rzecznik Finansowy, Analiza aktualnych zagadnień dotyczących kredytów frankowych, 2020.
  5. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rejestr klauzul niedozwolonych.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej udzielonej po analizie dokumentów. Ocena możliwych roszczeń, skutków nieważności, odfrankowienia lub dalszego wykonywania umowy zależy od okoliczności sprawy.

Przeczytaj również