Co może być świadczeniem nienależnym w umowie CHF - raty, odsetki, prowizje i opłaty bankowe

Co jest świadczeniem nienależnym w umowie CHF?

Świadczenie nienależne CHF to płatność spełniona bez skutecznej podstawy prawnej albo po jej odpadnięciu, charakteryzująca się konkretnym odbiorcą, datą i kwotą. Art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego wymienia cztery sytuacje świadczenia nienależnego, a ich zastosowanie do rat, prowizji czy opłat zależy od losu umowy ocenionego przez sąd (źródło: Kodeks cywilny, art. 405 i 410, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071).

Czym jest bezpodstawne wzbogacenie?

Bezpodstawne wzbogacenie to uzyskanie korzyści majątkowej kosztem innej osoby bez podstawy prawnej. Art. 405 KC przewiduje obowiązek wydania korzyści w naturze, a gdy nie jest to możliwe - zwrotu jej wartości. Świadczenie nienależne jest szczególną postacią tego mechanizmu, uregulowaną w art. 410 KC.

W sporze z bankiem nie wystarcza samo stwierdzenie, że rata była wysoka albo że kurs CHF zmienił się niekorzystnie. Trzeba ustalić, dlaczego bank otrzymał daną kwotę oraz czy tytuł prawny tej płatności istniał i pozostał skuteczny.

• Brak zobowiązania oznacza sytuację, w której konsument zapłacił, choć nie miał prawnego obowiązku spełnienia danego świadczenia.
• Brak zobowiązania wobec odbiorcy może wystąpić, gdy płatność trafiła do podmiotu, któremu nie była należna.
• Odpadnięcie podstawy świadczenia wymaga ustalenia, że podstawa płatności przestała wiązać po dokonaniu zapłaty.
• Nieosiągnięcie celu świadczenia dotyczy przypadków, w których zapłata była uzależniona od określonego celu, który nie został osiągnięty.
• Dokumentacja płatności powinna wskazywać kwotę, walutę, datę, tytuł operacji i rzeczywistego odbiorcę.

„Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.” - Kodeks cywilny, art. 410 § 1, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071

Kiedy odpada podstawa prawna płatności z umowy kredytu?

Podstawa płatności może odpaść wtedy, gdy sąd stwierdzi, że umowa nie może dalej obowiązywać albo że określona klauzula nie wiąże konsumenta. Nie jest to automatyczny skutek każdej umowy indeksowanej lub denominowanej do CHF.

W praktyce najpierw analizuje się treść umowy, regulamin, tabele kursowe, aneksy oraz sposób wykonywania kredytu. Dopiero potem można rozważać, czy dana rata, prowizja albo opłata bankowa tworzy roszczenie restytucyjne. Z perspektywy rzetelnego rozliczenia liczy się każda pojedyncza wpłata, nie tylko łączna suma z historii spłat.

• Umowa kredytu określa pierwotny tytuł prawny rat kapitałowych, odsetek i prowizji.
• Klauzula abuzywna może nie wiązać konsumenta, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 385¹ KC.
• Wyrok sądu może przesądzać o nieważności całej umowy albo o jej dalszym trwaniu bez określonego postanowienia.
• Aneks do kredytu wymaga odrębnej oceny, ponieważ mógł zmienić walutę spłaty, kurs lub sposób pobierania opłat.
• Data płatności ma znaczenie dla chronologii rozliczenia oraz oceny wymagalności roszczeń.

Najkrócej: świadczenie nie staje się nienależne tylko dlatego, że dotyczy kredytu CHF; konieczne jest wykazanie związku między konkretną zapłatą a brakiem lub odpadnięciem jej podstawy prawnej.

Czy zawsze zwraca się wszystkie raty, gdy umowa CHF jest wadliwa?

Zakres zwrotu zależy od tego, czy umowa kredytu nie może dalej obowiązywać, czy może trwać po usunięciu niedozwolonego postanowienia. Przy upadku umowy analizuje się świadczenia spełnione przez obie strony, a przy utrzymaniu umowy przedmiotem rozliczenia może być jedynie nadpłata wynikająca z wadliwej klauzuli (źródło: Kodeks cywilny, art. 405 i 410).

Co oznacza upadek umowy dla rat, prowizji i kapitału?

Jeżeli umowa okaże się nieważna albo niezdolna do dalszego wykonywania, konsument i bank mogą mieć odrębne roszczenia o zwrot tego, co każde z nich świadczyło. Konsument może analizować raty, prowizje i inne kwoty przekazane bankowi, a bank - kwotę wypłaconego kapitału. Nie należy tych pozycji mieszać już na etapie sporządzania zestawienia.

To podejście wiąże się z teorią dwóch kondykcji i odrębnymi roszczeniami. Zakres roszczeń, zarzuty stron, potrącenie oraz termin wymagalności zależą jednak od okoliczności sprawy, treści żądania i aktualnej oceny prawnej.

• Kapitał wypłacony przez bank stanowi świadczenie banku i wymaga odrębnego wykazania jego wysokości oraz daty wypłaty.
• Raty wpłacone przez konsumenta należy wykazać osobno, bez pomniejszania ich automatycznie o kapitał.
• Prowizja potrącona przy uruchomieniu może wymagać ustalenia, czy bank faktycznie ją pobrał z udostępnionej kwoty.
• Potrącenie nie następuje samo przez zestawienie dwóch wierzytelności, lecz po spełnieniu ustawowych przesłanek.
• Przedawnienie ocenia się odrębnie dla roszczeń każdej ze stron i według konkretnego stanu faktycznego.

„Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych świadczeń niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku.” - Sąd Najwyższy, uchwała składu siedmiu sędziów, III CZP 6/21, 7 maja 2021 r.

Jak wygląda rozliczenie, gdy umowa trwa bez klauzuli?

Jeżeli po usunięciu postanowienia abuzywnego umowa może nadal obowiązywać, roszczenie nie musi obejmować wszystkich zapłaconych rat. Analiza koncentruje się wtedy na różnicy między sumą faktycznie pobraną a kwotą, która byłaby należna po prawidłowym odtworzeniu treści stosunku prawnego.

To zasadnicza różnica. Pełna restytucja nie jest tym samym co zwrot nadpłaty. Dlatego przed określeniem kwoty trzeba rozumieć, co dzieje się z całą umową po eliminacji zakwestionowanej klauzuli.

Element porównania	Umowa nie może dalej obowiązywać	Umowa trwa bez wadliwej klauzuli
Przedmiot analizy	Świadczenia spełnione przez konsumenta i bank.	Różnica między pobranym świadczeniem a należnym świadczeniem.
Raty kapitałowo-odsetkowe	Mogą być badane jako płatności wykonane na podstawie upadłej umowy.	Analizuje się je w zakresie zawyżenia wynikającego z klauzuli.
Roszczenie banku o kapitał	Jest odrębnym roszczeniem banku.	Zwykle nie stanowi centralnego elementu rozliczenia nadpłaty.
Znaczenie wyroku	Wyrok i jego podstawa wyznaczają model restytucji.	Wyrok może wymagać rekonstrukcji rozliczeń według pozostałej treści umowy.

• Model nieważności wymaga oddzielnego ujęcia świadczeń konsumenta i banku.
• Model nadpłaty wymaga porównania rzeczywistych pobrań z prawidłowo wyliczonymi należnościami.
• Treść sentencji wyroku może mieć decydujące znaczenie dla dalszego rozliczenia.
• Podstawa żądania powinna odpowiadać temu, jaki skutek dla umowy jest dochodzony.

Czy raty kapitałowo-odsetkowe i raty w CHF mogą podlegać zwrotowi?

Tak, raty kapitałowo-odsetkowe mogą być przedmiotem roszczenia restytucyjnego, jeżeli zostały spełnione na podstawie umowy, której podstawa odpadła, albo w części stanowią nadpłatę po wyeliminowaniu klauzuli. Dotyczy to rat zapłaconych w PLN i bezpośrednio w CHF, ale waluta faktycznej zapłaty musi pozostać widoczna w rozliczeniu.

Jak traktować raty zapłacone w PLN i bezpośrednio w CHF?

Najpierw należy rozdzielić płatności według rzeczywistej waluty: PLN, CHF oraz ewentualnie innych walut. Raty wpłacone bezpośrednio we frankach nie powinny być mechanicznie przeliczane według dowolnie wybranego kursu, ponieważ sposób żądania i ewentualnego przeliczenia zależy od podstawy prawnej oraz okoliczności sprawy.

Przykład pierwszy: konsument przez 8 lat płacił raty w PLN według tabeli kursowej banku, a po aneksie przez 3 lata kupował CHF i spłacał raty bezpośrednio we frankach. W zestawieniu trzeba ująć oba okresy osobno. Przykład drugi: bank wystawił zaświadczenie z jedną sumą w PLN, lecz wyciągi wskazują przelewy CHF - ta rozbieżność wymaga wyjaśnienia, a nie uproszczonego dodawania.

• Rata w PLN powinna zawierać datę księgowania, kwotę pobraną przez bank i opis operacji.
• Rata w CHF powinna zachować kwotę wyrażoną w CHF oraz dowód przelewu lub wpłaty.
• Aneks antyspreadowy może wyjaśniać, od kiedy konsument uzyskał prawo spłaty bezpośrednio w walucie.
• Kurs zastosowany przez bank bywa istotny dla analizy nadpłaty, lecz nie zastępuje dowodu rzeczywistej płatności.
• Historia rachunku pomaga ustalić, czy wpłata została zaksięgowana jako rata, nadpłata lub opłata dodatkowa.

Czy część odsetkowa raty także może podlegać restytucji?

Tak, część odsetkowa raty może być analizowana razem z częścią kapitałową, jeżeli cała rata została przekazana bankowi w wykonaniu umowy, która nie może dalej obowiązywać. Odsetki umowne nie są jednak tym samym co ustawowe odsetki za opóźnienie należne od roszczenia o zwrot.

Ekonomiczne rozbicie raty na kapitał i odsetki pomaga zrozumieć harmonogram, lecz nie oznacza, że tylko część kapitałowa może być rozliczana. Przykład trzeci: rata wynosiła 2 400 zł, z czego 1 500 zł przypisano do kapitału, a 900 zł do odsetek umownych. Jeżeli bada się całą zapłatę wykonaną na podstawie nieważnej umowy, oba składniki wymagają ujęcia - bez dwukrotnego doliczania tej samej kwoty.

Odsetki ustawowe za opóźnienie mają inny charakter. Mogą być dochodzone od opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, gdy roszczenie jest wymagalne, ale nie stanowią elementu pierwotnej raty kredytowej. Kwestie ochrony konsumenta w zakresie odsetek i prawa zatrzymania były przedmiotem rozważań TSUE w sprawie C-28/22 (źródło: TSUE, wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-28/22).

• Odsetki umowne są wynagrodzeniem przewidzianym przez umowę za korzystanie z kapitału.
• Odsetki za opóźnienie dotyczą opóźnienia w zwrocie wymagalnej należności pieniężnej.
• Harmonogram kredytu pokazuje planowany podział raty, lecz nie zawsze odzwierciedla wszystkie rzeczywiste pobrania.
• Wpłata częściowa powinna zostać oznaczona jako częściowa, aby nie zawyżała sumy rat.
• Nadpłata kredytu może wymagać osobnego wskazania, ponieważ zmieniała saldo lub przyszłe raty.

Jedno zdanie do zapamiętania: odsetki umowne zapłacone w racie i ustawowe odsetki za opóźnienie od roszczenia restytucyjnego mają odmienną podstawę oraz odmienny sposób ustalania.

Kiedy prowizja, opłata bankowa lub składka ubezpieczeniowa może wejść do roszczenia?

Prowizja, opłata za aneks, koszt zaświadczenia albo składka ubezpieczeniowa może wymagać analizy w sprawie CHF, lecz żadnej z tych pozycji nie wolno automatycznie przypisać do roszczenia wobec banku. Kluczowe są odbiorca pieniędzy, podstawa pobrania, data, dokument potwierdzający i związek z umową kredytu.

Kiedy prowizja za udzielenie kredytu może być rozliczana?

Prowizja może być analizowana, gdy bank ją pobrał na podstawie umowy kredytu, a podstawa tej płatności odpadła lub sama klauzula prowizyjna budzi odrębne zastrzeżenia. Trzeba ustalić, czy konsument wpłacił prowizję przelewem, czy bank potrącił ją z kwoty uruchomienia kredytu.

Przykład czwarty: bank uruchomił kredyt w wysokości 300 000 zł, ale zatrzymał 6 000 zł prowizji. Dokumenty powinny pokazać zarówno pełną kwotę kredytu wskazaną w umowie, jak i rzeczywistą kwotę przekazaną konsumentowi lub sprzedawcy nieruchomości. Nie można założyć, że każda prowizja podlega zwrotowi w identyczny sposób.

• Prowizja płatna gotówką wymaga pokwitowania, przelewu albo dokumentu kasowego.
• Prowizja kredytowana wymaga ustalenia, czy bank doliczył ją do salda finansowania.
• Prowizja potrącona wymaga porównania kwoty umowy z rzeczywiście wypłaconą kwotą.
• Odbiorca prowizji powinien wynikać z umowy, faktury, potwierdzenia lub rozliczenia uruchomienia.
• Pozycja już ujęta w ratach nie może zostać ponownie doliczona jako niezależna płatność.

Jak oceniać opłaty za aneksy, zaświadczenia i zmianę spłaty?

Najpierw trzeba sprawdzić, za jaką czynność pobrano opłatę oraz czy bank wykonał usługę opisaną w tabeli opłat. Opłata za aneks dotyczący spłaty w CHF, zaświadczenie o historii spłat, zmianę zabezpieczenia czy wcześniejszą spłatę może wymagać innej podstawy prawnej niż roszczenie wynikające z nieważności całej umowy.

Przykład piąty: konsument zapłacił 200 zł za aneks pozwalający spłacać raty bezpośrednio w CHF. Taka kwota wymaga ustalenia, czy była pobrana przez bank, jaką funkcję miał aneks i czy została objęta konkretnym żądaniem. Przykład szósty: opłata za zaświadczenie pobrana wiele lat po zawarciu umowy nie musi automatycznie dzielić losu prowizji za udzielenie kredytu.

• Opłata za aneks wymaga analizy treści aneksu oraz tabeli opłat obowiązującej w dniu pobrania.
• Opłata za przewalutowanie wymaga ustalenia, czy faktycznie doszło do zmiany waluty zadłużenia.
• Opłata za zaświadczenie powinna być wykazana dokumentem bankowym albo historią rachunku.
• Opłata za wcześniejszą spłatę może zależeć od daty zawarcia umowy oraz jej warunków.
• Zmiana sposobu spłaty może łączyć się z aneksem, ale nie każda opłata aneksowa ma ten sam charakter.

Czy składki ubezpieczeniowe zawsze są roszczeniem wobec banku?

Nie, składki ubezpieczeniowe nie zawsze tworzą roszczenie wobec banku, ponieważ ich odbiorcą mógł być ubezpieczyciel, a nie bank. Należy ustalić konstrukcję ubezpieczenia, przepływ środków oraz to, czy bank działał jako pośrednik, ubezpieczający czy jedynie pobierał kwotę.

Przykład siódmy: składka z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego została pobrana przez bank z rachunku kredytowym. To nie przesądza jeszcze, czy bank zatrzymał środki, przekazał je ubezpieczycielowi ani jaka podstawa prawna ma zastosowanie. Koszty notarialne, opłaty sądowe i płatności dla rzeczoznawcy zwykle trafiają do innych podmiotów, więc nie powinny być bez analizy wpisywane do roszczenia przeciwko bankowi.

• Bank może być odbiorcą opłaty albo tylko pośrednikiem przekazującym składkę dalej.
• Ubezpieczyciel może być rzeczywistym odbiorcą świadczenia wynikającego z odrębnej umowy ubezpieczenia.
• Polisa ubezpieczeniowa pomaga ustalić zakres ochrony, strony i okres ubezpieczenia.
• Składka miesięczna wymaga oddzielnego wykazania każdej pobranej kwoty albo wiarygodnego zestawienia zbiorczego.
• Koszt notarialny jest płatnością na rzecz notariusza, a nie z definicji świadczeniem na rzecz banku.

Najważniejsza reguła: ekonomiczny związek wydatku z kredytem nie wystarcza do uznania, że bank jest właściwym adresatem roszczenia o jego zwrot.

Jak przygotować zestawienie świadczeń bez podwójnego liczenia?

Wiarygodne zestawienie świadczeń powinno dla każdej pozycji zawierać co najmniej sześć danych: datę, kwotę, walutę, odbiorcę, tytuł płatności i źródło dowodu. Taka tabela pozwala odróżnić raty od prowizji, raty w CHF od rat w PLN oraz płatności bankowe od kosztów przekazanych ubezpieczycielowi lub osobie trzeciej.

Jakie dokumenty są potrzebne do historii spłat kredytu?

Najpierw należy zebrać umowę, wszystkie aneksy, regulamin, tabele opłat, historię spłat z banku oraz własne wyciągi z rachunku. Następnie trzeba porównać dokumenty miesiąc po miesiącu, szczególnie gdy bankowe zaświadczenie prezentuje sumy zbiorcze lub obejmuje okresy spłaty w różnych walutach.

Z praktyki weryfikacji historii spłat wynika, że największe błędy pojawiają się przy łączeniu danych z zaświadczenia banku z tymi samymi przelewami widocznymi na wyciągach. Dokument bankowy bywa punktem wyjścia, ale nie zwalnia z kontroli duplikatów.

1. Zbierz umowę i aneksy, aby ustalić podstawę rat, prowizji, opłat i zmian sposobu spłaty.
2. Pobierz historię spłat kredytu, ponieważ bankowa ewidencja wskazuje daty księgowania oraz tytuły pobrań.
3. Porównaj wyciągi rachunkowe, aby potwierdzić faktyczne przelewy i wykryć brakujące albo zdublowane pozycje.
4. Rozdziel waluty, zapisując PLN i CHF w odrębnych kolumnach zamiast sprowadzać je od razu do jednej sumy.
5. Oznacz odbiorcę, ponieważ bank, ubezpieczyciel i notariusz nie są tym samym adresatem ewentualnego roszczenia.
6. Dodaj źródło dowodu, na przykład numer wyciągu, stronę zaświadczenia albo potwierdzenie przelewu.

Jakie kolumny powinno mieć zestawienie płatności?

Najbezpieczniejszy układ obejmuje jedną linię dla jednej rzeczywistej płatności. Nie trzeba tworzyć sztucznej precyzji przez wybór kursu walutowego bez jasnej podstawy, zwłaszcza gdy rata została spełniona bezpośrednio w CHF.

Kolumna	Przykładowa wartość	Znaczenie
Data	15.03.2014	Ustala chronologię i pozwala porównać dokumenty.
Kwota	2 400,00	Pokazuje rzeczywistą wartość pojedynczej wpłaty.
Waluta	PLN albo CHF	Chroni przed nieuprawnionym łączeniem płatności walutowych.
Odbiorca	Bank albo ubezpieczyciel	Pozwala ustalić potencjalnego zobowiązanego do zwrotu.
Tytuł	Rata, prowizja, aneks	Rozdziela różne podstawy pobrania.
Źródło	Wyciąg nr 03/2014	Umożliwia sprawdzenie pozycji przez pełnomocnika lub sąd.

• Jedna transakcja powinna wystąpić w zestawieniu tylko raz, nawet gdy potwierdzają ją dwa dokumenty.
• Korekta banku powinna zostać oznaczona osobno, aby nie zniekształcała sumy rat.
• Zwrot nadpłaty należy ująć ze znakiem przeciwnym albo w osobnej kolumnie rozliczeń.
• Wpłata gotówkowa wymaga pokwitowania, gdy nie widać jej na rachunku bankowym.
• Saldo zadłużenia nie zastępuje listy rzeczywiście spełnionych świadczeń.

Czym roszczenie konsumenta różni się od roszczenia banku o kapitał?

Roszczenie konsumenta o zwrot własnych płatności i roszczenie banku o zwrot wypłaconego kapitału są odrębnymi wierzytelnościami w modelu teorii dwóch kondykcji. Sam fakt, że bank wypłacił kapitał, nie powoduje automatycznego pomniejszenia zestawienia rat konsumenta o tę kwotę (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 6/21, 2021).

Na czym polega teoria dwóch kondykcji?

Teoria dwóch kondykcji zakłada, że każda strona dochodzi zwrotu własnego świadczenia osobno. Konsument wykazuje raty, prowizje lub inne świadczenia przekazane bankowi, a bank wykazuje kapitał faktycznie wypłacony w wykonaniu umowy. Nie tworzy się z automatu jednego salda netto.

Przykład ósmy: konsument przekazał bankowi łącznie 420 000 zł, a bank wypłacił 300 000 zł kapitału. Zestawienie konsumenta powinno wykazać 420 000 zł wraz z dowodami, natomiast ewentualne roszczenie banku o 300 000 zł jest odrębną pozycją prawną. Potrącenie wymaga odrębnej czynności i spełnienia warunków ustawowych.

• Roszczenie konsumenta obejmuje świadczenia rzeczywiście spełnione na rzecz banku, jeżeli istnieje podstawa do ich zwrotu.
• Roszczenie banku dotyczy przede wszystkim kapitału, który bank rzeczywiście udostępnił konsumentowi.
• Teoria salda różni się od teorii dwóch kondykcji, ponieważ operuje jednym rozliczeniem różnicowym.
• Potrącenie wymaga złożenia oświadczenia oraz istnienia przesłanek określonych przez prawo.
• Zarzut zatrzymania i jego skutki muszą być oceniane z uwzględnieniem prawa krajowego oraz standardu ochrony konsumenta.

Czy TSUE dopuścił dodatkowe wynagrodzenie banku za kapitał?

Nie, TSUE w sprawie C-520/21 wskazał, że dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie roszczeniom przedsiębiorcy wobec konsumenta wykraczającym poza zwrot kapitału wypłaconego w wykonaniu nieważnej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie. Wyrok nie oznacza jednak automatycznego zasądzenia każdej kwoty żądanej przez konsumenta.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ocenia wykładnię prawa Unii, a konkretną sprawę rozpoznaje sąd krajowy. Znaczenie mają między innymi ustalenia dotyczące abuzywności, świadomej decyzji konsumenta, treści żądań i dat wymagalności.

„Dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie temu, by bank dochodził od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału wypłaconego w wykonaniu tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za opóźnienie.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-520/21 Bank M., 15 czerwca 2023 r.

• Wyrok C-520/21 dotyczy granic roszczeń banku po nieważności umowy zawartej z konsumentem.
• Wyrok C-28/22 odnosi się między innymi do skutków prawa zatrzymania dla odsetek konsumenta.
• Dyrektywa 93/13 służy ochronie konsumenta przed nieuczciwymi warunkami w umowach zawieranych z przedsiębiorcą.
• Sąd krajowy ustala fakty oraz stosuje prawo do indywidualnej sprawy.
• Roszczenie restytucyjne nie jest odszkodowaniem ani automatyczną dodatkową rekompensatą.

Więcej o wzajemnych rozliczeniach omawia hasło C-756/22 i C-28/22 o roszczeniach i odsetkach. Każda sprawa wymaga osobnej analizy dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wszystkie raty kredytu CHF są świadczeniem nienależnym?

Nie. Najpierw trzeba ustalić skutek prawny dla umowy i podstawę konkretnego żądania. Gdy umowa nie może dalej obowiązywać, analizuje się świadczenia spełnione w jej wykonaniu; gdy umowa trwa bez klauzuli, rozliczenie może obejmować tylko nadpłatę.

Czy część odsetkowa raty także może podlegać zwrotowi?

Tak, może podlegać analizie razem z częścią kapitałową raty, jeśli płatność została wykonana na podstawie umowy, której podstawa odpadła. Odsetki umowne nie są jednak tym samym co ustawowe odsetki za opóźnienie od roszczenia restytucyjnego.

Co z ratami wpłaconymi bezpośrednio we frankach?

Raty należy ująć w rzeczywiście spełnionej walucie, z datą i dokumentem potwierdzającym płatność. Przeliczenie CHF na PLN wymaga wskazania podstawy prawnej i nie powinno opierać się na dowolnie wybranym kursie.

Czy prowizja za udzielenie kredytu podlega zwrotowi?

To zależy od sposobu jej pobrania, odbiorcy i skutku prawnego dla umowy. Prowizję wpłaconą bankowi albo potrąconą z uruchomienia kredytu trzeba wykazać dokumentami oraz sprawdzić, czy nie została już ujęta w innej pozycji rozliczenia.

Czy opłata za zaświadczenie jest częścią roszczenia z nieważnej umowy?

Nie zawsze. Trzeba zbadać podstawę pobrania, datę, zakres usługi i związek opłaty z umową kredytu. Taka opłata może wymagać odrębnej oceny, również pod kątem samego postanowienia o opłatach.

Czy składki ubezpieczeniowe można zawsze żądać od banku?

Nie. Należy ustalić, czy środki otrzymał bank, ubezpieczyciel czy inny podmiot oraz jaka umowa stanowiła podstawę płatności. Składka przekazana ubezpieczycielowi może wymagać innej analizy niż opłata zatrzymana przez bank.

Czy roszczenie konsumenta pomniejsza się automatycznie o kapitał banku?

Nie w modelu teorii dwóch kondykcji przyjętym w uchwale III CZP 6/21. Roszczenie konsumenta i ewentualne roszczenie banku są odrębne, choć w określonych warunkach strony mogą podnosić zarzuty lub składać oświadczenia wpływające na sposób rozliczenia.

Źródła i literatura

Akty prawne i orzecznictwo krajowe

1. ISAP - Kodeks cywilny, art. 405 i art. 410, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071.
2. Sąd Najwyższy - uchwała składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21.
3. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

1. TSUE, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Bank M..
2. TSUE, wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata.

Przeczytaj również

• Aneks umożliwiający spłatę w CHF a wcześniejsze rozliczenia po kursach banku - dwa okresy jednej umowy