Dlaczego ogólny opis wyroku TSUE nie przesądza wyniku konkretnej sprawy frankowej?

Dlaczego wyrok TSUE nie przesądza wyniku konkretnej sprawy frankowej?

Wyrok TSUE a sprawa frankowa to relacja między wiążącą wykładnią prawa Unii a indywidualną oceną umowy przez sąd krajowy: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-260/18 Dziubak 3 października 2019 r., lecz nie rozstrzygał wtedy wszystkich sporów dotyczących CHF ani nie badał każdej umowy zawartej z bankiem.

W praktyce informacja o korzystnym dla konsumentów orzeczeniu bywa skracana do hasła: „TSUE unieważnił kredyty frankowe”. Taki opis miesza dwie różne czynności. Trybunał odpowiada na pytania o znaczenie prawa Unii, zwłaszcza dyrektywy 93/13/EWG. Polski sąd ustala natomiast fakty, ocenia dokumenty i wydaje wyrok w konkretnej sprawie. To rozróżnienie ma znaczenie zarówno przy analizie klauzul kursowych, jak i przy ocenie skutków ich usunięcia.

• Wyrok prejudycjalny TSUE - wyjaśnia normę prawa Unii potrzebną sądowi krajowemu do rozstrzygnięcia zawisłego sporu.
• Umowa kredytu CHF - wymaga odczytania jej pełnej treści, a nie tylko nazwy produktu albo nazwy banku.
• Klauzula abuzywna - nie jest synonimem automatycznej nieważności całej umowy.
• Stan faktyczny sprawy - obejmuje między innymi dokumenty, zeznania oraz stanowiska procesowe obu stron.

Jedno orzeczenie TSUE może zmienić sposób wykładni przepisów, ale nie zastępuje oceny konkretnej umowy i nie gwarantuje określonego wyniku. Źródłem standardu ochrony konsumenta pozostaje dyrektywa 93/13/EWG oraz jej stosowanie przez sąd rozpoznający sprawę.

Co naprawdę rozstrzyga TSUE?

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozstrzyga o wykładni prawa Unii, w tym dyrektywy 93/13/EWG, w granicach pytań skierowanych przez sąd krajowy. W postępowaniu prejudycjalnym nie przesłuchuje stron, nie porównuje wszystkich dokumentów kredytowych i nie wydaje wyroku zasądzającego w indywidualnym sporze o kredyt CHF (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).

Czym jest pytanie prejudycjalne sądu krajowego?

Pytanie prejudycjalne to pytanie sądu krajowego do TSUE o sposób rozumienia prawa Unii konieczny do wydania wyroku w toczącej się sprawie. Sąd przedstawia problem prawny, a Trybunał udziela odpowiedzi interpretacyjnej, która pozwala temu sądowi zastosować prawo Unii do ustalonych faktów.

Mechanizm ten wynika z podziału ról w Unii Europejskiej. TSUE dba o jednolite rozumienie prawa Unii, natomiast sąd krajowy rozstrzyga spór między konkretnymi stronami. W sprawach frankowych pytania mogą dotyczyć skutków nieuczciwego warunku umownego, możliwości dalszego obowiązywania umowy albo granic jej uzupełniania po usunięciu wadliwej klauzuli.

Czego TSUE nie ustala w postępowaniu prejudycjalnym?

TSUE nie ustala, czy konkretny kredytobiorca otrzymał wystarczającą informację o ryzyku kursowym CHF, ponieważ ustalenie tego faktu należy do sądu krajowego. Nie bada też autentyczności podpisów, treści rozmów przed zawarciem umowy ani wysokości indywidualnych rozliczeń.

• TSUE nie ocenia wiarygodności zeznań kredytobiorcy ani pracownika banku, ponieważ postępowanie dowodowe prowadzi sąd krajowy.
• TSUE nie ustala treści konkretnego regulaminu, aneksu lub tabeli kursowej, gdyż dokumenty te analizuje sąd prowadzący sprawę.
• TSUE nie zasądza zwrotu rat, odsetek ani kosztów procesu na rzecz określonej osoby.
• TSUE nie przesądza, że każda umowa indeksowana lub denominowana do CHF zawiera identyczne postanowienia.
• TSUE nie wybiera za konsumenta roszczenia ani nie rekomenduje ugody, pozwu lub dalszego wykonywania umowy.

„Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie [...] wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-260/18, 3 października 2019 r.

To zdanie opisuje granicę wynikającą z dyrektywy. Nie stanowi samodzielnego rozstrzygnięcia o nieważności każdej umowy powiązanej z CHF.

Co musi ustalić polski sąd?

Polski sąd ustala treść umowy, regulaminu, aneksów, dokumentów przedkontraktowych i przebieg zawarcia umowy, a następnie stosuje wykładnię TSUE do tego materiału. Art. 385¹ § 4 Kodeksu cywilnego stanowi, że ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia postanowienia spoczywa na podmiocie, który się na to powołuje (źródło: Kodeks cywilny, art. 385¹, tekst aktualny w ISAP).

Jakie dokumenty sąd porównuje w sprawie kredytu CHF?

Sąd powinien porównać co najmniej umowę kredytu, regulamin, załączniki, aneksy i dokumenty przekazane przed podpisaniem umowy. Znaczenie może mieć także wniosek kredytowy, oświadczenie o ryzyku kursowym, historia spłat oraz korespondencja dotycząca późniejszych zmian.

Podobna nazwa produktu nie oznacza identycznej treści stosunku prawnego. Jeden wzorzec mógł odsyłać do tabeli kursów banku na etapie wypłaty i spłaty, drugi wprowadzać odmienny mechanizm, a trzeci zostać zmieniony aneksem. Różnice bywają krótkie w formie, lecz ważne prawnie.

Czy wszystkie umowy jednego banku są oceniane tak samo?

Nie, nawet umowy tego samego banku mogą wymagać odmiennej oceny, jeżeli różnią się datą zawarcia, wzorcem, regulaminem, aneksami lub przekazanymi informacjami. Sąd bada konkretną kontrolę incydentalną umowy, a nie samą markę kredytodawcy.

• Data zawarcia umowy - może wskazywać, który wzorzec i regulamin obowiązywały przy podpisaniu dokumentów.
• Mechanizm indeksacji albo denominacji - określa, na którym etapie kwota lub rata była przeliczana według CHF.
• Oświadczenie o ryzyku - sąd ocenia jego treść, zrozumiałość i związek z rzeczywistym mechanizmem kredytu.
• Aneks walutowy - może wpływać na dalsze wykonywanie zobowiązania, lecz jego skutki wymagają odrębnej analizy.
• Status konsumenta - zależy od celu zawarcia umowy i okoliczności danej czynności prawnej.
• Żądania stron - wyznaczają zakres sprawy, w której sąd ma orzekać.

Dlaczego sposób poinformowania o ryzyku kursowym ma znaczenie?

Sposób poinformowania o ryzyku kursowym ma znaczenie, ponieważ przejrzystość warunku obejmuje nie tylko jego język, lecz także możliwość zrozumienia ekonomicznych konsekwencji dla konsumenta. Sąd ocenia to według chwili zawarcia umowy, a nie wyłącznie przez pryzmat późniejszego wzrostu kursu CHF.

Przykładowo, ogólne zdanie o zmienności walut nie wyjaśnia jeszcze automatycznie, jak wzrost kursu może oddziaływać na saldo zadłużenia wyrażone w złotych i wysokość rat. Z drugiej strony sama obecność takiego zdania nie przesądza sprawy. Liczy się cały materiał dowodowy oraz okoliczności konkretnej sprawy.

Jak sąd bada klauzule przeliczeniowe?

Sąd bada klauzule przeliczeniowe przez pryzmat art. 385¹ Kodeksu cywilnego: postanowienie nieuzgodnione indywidualnie, które kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy, nie wiąże konsumenta. Ocena następuje według stanu z chwili zawarcia umowy (źródło: Kodeks cywilny, art. 385¹ § 1 i § 2).

Jak bada się abuzywność postanowień umowy?

Sąd bada abuzywność w kilku krokach: identyfikuje postanowienie, ustala, czy zostało indywidualnie uzgodnione, ocenia jego treść w chwili zawarcia umowy i analizuje wpływ na interes konsumenta. Nie wystarcza samo stwierdzenie, że kredyt był powiązany z CHF.

1. Sąd odtwarza brzmienie klauzuli kursowej z umowy i regulaminu obowiązujących w dniu zawarcia kontraktu.
2. Sąd bada, czy konsument miał rzeczywisty wpływ na treść postanowienia, a nie jedynie możliwość podpisania albo rezygnacji z umowy.
3. Sąd ocenia, czy mechanizm ustalania kursu był przejrzysty i pozwalał oszacować konsekwencje ekonomiczne.
4. Sąd analizuje dobre obyczaje oraz możliwość rażącego naruszenia interesów konsumenta w konkretnym stosunku prawnym.
5. Sąd rozważa skutek uznania postanowienia za niedozwolone dla dalszego obowiązywania umowy.

Klauzula abuzywna jest oceniana na podstawie swojej treści, funkcji i okoliczności zawarcia umowy, a nie na podstawie medialnej etykiety przypisanej całemu produktowi. Źródłem tej kontroli jest art. 385¹ Kodeksu cywilnego oraz dyrektywa 93/13/EWG.

Czy abuzywność klauzuli zawsze oznacza nieważność umowy?

Nie, stwierdzenie abuzywności postanowienia nie oznacza automatycznie nieważności całej umowy, ponieważ sąd musi jeszcze ocenić, czy może ona obowiązywać bez tego postanowienia. Dyrektywa 93/13/EWG zakłada, że umowa wiąże strony dalej, jeśli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwego warunku (źródło: dyrektywa 93/13/EWG, art. 6 ust. 1).

W praktyce analizuje się między innymi, czy po wyeliminowaniu mechanizmu przeliczeń pozostają elementy konieczne do wykonywania zobowiązania. Dopiero w tym etapie pojawiają się pojęcia takie jak trwała bezskuteczność umowy lub nieważność umowy frankowej. Nie są to określenia, których można użyć zamiennie bez analizy podstawy i skutków.

Jakie znaczenie ma stanowisko konsumenta?

Stanowisko konsumenta może mieć znaczenie, ponieważ ochrona przed nieuczciwym warunkiem służy konsumentowi, a nie ma działać wbrew jego świadomej i wolnej decyzji. Sąd powinien uwzględnić skutki, jakie może wywołać brak związania postanowieniem albo niemożność dalszego trwania umowy.

• Świadome stanowisko konsumenta - powinno odnosić się do skutków prawnych, a nie ograniczać się do hasła o „wygranej”.
• Możliwość utrzymania umowy - sąd ocenia według prawa krajowego, z poszanowaniem standardu dyrektywy 93/13/EWG.
• Rozliczenia stron - stanowią kolejny etap, odrębny od oceny samej klauzuli abuzywnej.
• Potrącenie - jest instytucją prawa cywilnego, której zastosowanie zależy od oświadczeń i przesłanek w konkretnej sprawie.

Co wynika z wyroku TSUE C-260/18 w sprawie Dziubak?

Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Kamil i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, dotyczył kredytu indeksowanego do CHF i skutków usunięcia nieuczciwych warunków kursowych. Trybunał wskazał standard wynikający z dyrektywy 93/13/EWG, pozostawiając ocenę możliwości dalszego obowiązywania umowy Sądowi Okręgowemu w Warszawie (źródło: TSUE, C-260/18, 2019).

Dlaczego C-260/18 nie jest gotowym szablonem wyroku?

C-260/18 nie jest gotowym szablonem wyroku, ponieważ odpowiedź TSUE odnosiła się do pytań prejudycjalnych i określonego stanu sprawy, a sąd krajowy miał ocenić konkretną umowę. Tezę należy czytać wraz z sentencją, uzasadnieniem oraz treścią pytań przedstawionych przez sąd.

Medialne hasło często pomija warunki i ograniczenia rozumowania. W tej sprawie istotna była między innymi kwestia zastąpienia nieuczciwych warunków ogólnymi przepisami prawa krajowego. Nie można z tego wyprowadzać prostego twierdzenia, że każdy mechanizm kursowy prowadzi do identycznego rezultatu.

Czym różni się sentencja od nagłówka medialnego?

Sentencja określa formalną odpowiedź Trybunału na pytanie prawne, natomiast nagłówek medialny zwykle streszcza ją w kilku słowach i może pomijać warunki rozstrzygnięcia. Uzasadnienie pokazuje tok rozumowania, kontekst dyrektywy 93/13/EWG i granice odpowiedzi.

Element	Co zawiera	Jak go czytać
Sentencja wyroku	Formalną odpowiedź TSUE na pytania prejudycjalne.	Należy sprawdzić, do jakiego dokładnie problemu prawnego się odnosi.
Uzasadnienie	Motywy, pojęcia i warunki stojące za odpowiedzią.	Należy czytać je razem z sentencją, bez wyrywania pojedynczych zdań.
Nagłówek medialny	Skrócony opis interesującego fragmentu orzeczenia.	Nie może zastąpić analizy dokumentu ani własnej umowy.
Wyrok sądu krajowego	Rozstrzygnięcie konkretnych roszczeń stron.	Zależy od ustaleń faktycznych, żądań i dowodów w danej sprawie.

„Ocena możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu nieuczciwych warunków należy do sądu krajowego.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-260/18, 2019, sens rozstrzygnięcia.

Rzetelne czytanie tego wyroku wymaga rozdzielenia normy unijnej od końcowego orzeczenia w sporze krajowym. Pełny tekst można sprawdzić w bazie CURIA - sprawa C-260/18.

• Wyrok C-260/18 - dotyczył mechanizmu indeksacji do CHF i nieuczciwych warunków kursowych w badanej umowie.
• Dyrektywa 93/13/EWG - zakazuje utrzymywania nieuczciwego warunku kosztem konsumenta na zasadach określonych przez prawo krajowe.
• Sąd krajowy - nadal ocenia, czy po usunięciu wadliwego warunku umowa może obowiązywać.
• Opis prasowy - może być punktem wyjścia do lektury, ale nie jest źródłem tezy prawnej.

Jak TSUE, Sąd Najwyższy i sąd rozpoznający sprawę dzielą role?

TSUE wykłada prawo Unii, Sąd Najwyższy kształtuje wykładnię prawa krajowego w granicach swojej właściwości, a sąd rozpoznający sprawę ustala fakty i wydaje wyrok. Uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, dotyczyła między innymi skutków trwałej bezskuteczności umowy i roszczeń restytucyjnych stron (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 6/21, 2021).

Czym jest teoria dwóch kondykcji?

Teoria dwóch kondykcji zakłada odrębność roszczenia konsumenta o zwrot własnego świadczenia i roszczenia banku o zwrot własnego świadczenia. Nie oznacza automatycznego zasądzenia określonej kwoty, ponieważ znaczenie mają zgłoszone żądania, zarzuty, wymagalność i ustalenia konkretnej sprawy.

To pojęcie trzeba odróżniać od teorii salda, potrącenia i sporów o dodatkowe roszczenia po upadku umowy. TSUE w sprawie C-520/21 Bank M. z 15 czerwca 2023 r. wypowiadał się o niektórych roszczeniach banku związanych z nieważnością umowy wskutek nieuczciwych warunków, lecz nie zastąpił krajowych zasad rozliczeń w każdej sprawie.

Czy uchwała III CZP 6/21 zastępuje analizę umowy?

Nie, uchwała III CZP 6/21 nie zastępuje analizy umowy, ponieważ nawet zasada prawna nie ustala za sąd treści dokumentów ani stanu faktycznego konkretnego sporu. Pomaga wyjaśnić skutki prawne po przyjęciu określonych ustaleń.

„Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy.” - Sąd Najwyższy, uchwała siedmiu sędziów III CZP 6/21, 7 maja 2021 r.

• Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - wyjaśnia znaczenie dyrektywy 93/13/EWG dla prawa krajowego.
• Sąd Najwyższy - interpretuje prawo krajowe i formułuje tezy istotne dla praktyki sądowej.
• Sąd rozpoznający sprawę - ocenia dowody, ustala fakty i stosuje właściwe normy do roszczeń stron.
• Teoria dwóch kondykcji - opisuje odrębność roszczeń restytucyjnych, a nie prostą metodę wyliczenia salda.

Jak bezpiecznie czytać informacje o kolejnych wyrokach frankowych?

Bezpieczna lektura informacji o wyroku frankowym wymaga sprawdzenia co najmniej sygnatury, daty, sądu, pytań lub żądań oraz stanu faktycznego sprawy. Komunikat o „przełomie” nie pozwala sam ocenić własnej umowy, ponieważ wynik zależy od jej treści, dowodów, roszczeń oraz zarzutów stron.

Jak sprawdzić, czy informacja o wyroku jest rzetelna?

Najpierw sprawdź sygnaturę i pełny dokument w źródle urzędowym, a dopiero potem porównaj opis z treścią sentencji i uzasadnienia. Dla orzeczeń TSUE właściwym punktem odniesienia jest CURIA, dla uchwał Sądu Najwyższego - publikacje Sądu Najwyższego, a dla przepisów - ISAP.

1. Sprawdź datę i sygnaturę orzeczenia, ponieważ podobne numery spraw mogą dotyczyć odmiennych zagadnień prawnych.
2. Ustal, czy tekst opisuje wyrok TSUE, uchwałę Sądu Najwyższego czy orzeczenie sądu powszechnego.
3. Przeczytaj pytania prejudycjalne albo zakres żądań, ponieważ wyznaczają granice rozstrzygnięcia.
4. Oddziel opis klauzuli abuzywnej od wniosku o skutkach dla całej umowy.
5. Porównaj własne dokumenty z omawianym wzorcem bez zakładania, że są identyczne.

Po czym poznać obietnicę wyniku zamiast analizy?

Obietnicę wyniku rozpoznasz po twierdzeniach, że jeden wyrok „zapewnia” nieważność, odfrankowienie albo konkretną kwotę zwrotu bez analizy dokumentów. Rzetelna informacja wskazuje źródło, granice tezy i zastrzega, że ocena zależy od okoliczności sprawy.

• Rzetelny opis - podaje sygnaturę, datę i źródło oficjalnego tekstu orzeczenia.
• Rzetelny opis - odróżnia wykładnię TSUE od wyroku wydanego wobec konkretnego banku i konsumenta.
• Nierzetelna obietnica - pomija regulamin, aneksy, dowody i indywidualne żądania stron.
• Nierzetelna obietnica - używa słów „pewna wygrana” albo „automatyczne unieważnienie” bez podstawy prawnej.
• Analiza prawna - opisuje ryzyka oraz alternatywne skutki, zamiast przedstawiać jeden rezultat jako nieunikniony.

Co wyrok TSUE oznacza dla frankowicza?

Wyrok TSUE oznacza dla frankowicza istotny standard interpretacyjny dotyczący ochrony konsumenta przed nieuczciwymi warunkami, lecz nie gwarantuje nieważności umowy, odfrankowienia ani konkretnego rozliczenia. Własna sprawa wymaga zestawienia treści umowy z aktualnym prawem i dowodami, ponieważ wynik zależy od okoliczności sprawy.

Jakie elementy wymagają indywidualnej oceny?

Indywidualnej oceny wymagają przede wszystkim treść mechanizmu przeliczeń, dokumenty przekazane przy zawarciu umowy, status konsumenta i żądania zgłoszone w sprawie. Znaczenie mogą mieć także aneksy, historia spłat oraz zarzuty podnoszone przez drugą stronę.

• Treść umowy - może wskazywać, czy kredyt był indeksowany, denominowany lub zawierał inny mechanizm walutowy.
• Regulamin i tabela kursów - mogą wyjaśniać sposób ustalania kursu stosowanego przy wypłacie albo spłacie.
• Informacja o ryzyku kursowym - wymaga oceny pod kątem jej jasności i realnej użyteczności dla konsumenta.
• Aneksy - mogą zmieniać sposób wykonywania zobowiązania, lecz nie zawsze rozstrzygają ocenę pierwotnych postanowień.
• Roszczenia restytucyjne - wymagają osobnego zbadania, w tym w kontekście teorii dwóch kondykcji.
• Aktualne orzecznictwo - należy okresowo weryfikować w oficjalnych bazach przed publikacją lub decyzją opartą na informacji prawnej.

Pomocne pojęcia omawiają także hasła: czym jest klauzula abuzywna, kredyt indeksowany a denominowany, nieważność umowy kredytu frankowego oraz teoria dwóch kondykcji. Każde z nich opisuje inny fragment analizy, dlatego nie powinno zastępować oceny konkretnego dokumentu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wyrok TSUE automatycznie unieważnia umowę kredytu frankowego?

Nie. TSUE przedstawia wiążącą wykładnię prawa Unii, natomiast ustalenie treści umowy, ocena dowodów i wydanie wyroku należą do sądu krajowego. Wynik zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Czy sąd krajowy musi uwzględnić wyrok TSUE?

Tak, sąd odsyłający powinien zastosować wykładnię prawa Unii przedstawioną przez TSUE w zakresie objętym odpowiedzią. Nadal samodzielnie ustala stan faktyczny i ocenia jego konsekwencje według właściwych przepisów krajowych.

Czy wszystkie umowy frankowe zawierają takie same klauzule?

Nie. Wzorce różniły się między bankami, okresami oferowania produktów, a czasem również wariantami umów tego samego banku. Znaczenie mają regulaminy, aneksy i dokumenty przekazane przed zawarciem umowy.

Czy stwierdzenie abuzywności klauzuli zawsze prowadzi do nieważności umowy?

Nie można przyjąć takiego automatyzmu. Po uznaniu postanowienia za niedozwolone sąd ocenia, czy umowa może prawnie obowiązywać bez niego oraz jakie stanowisko świadomie zajmuje konsument.

Co było istotą wyroku C-260/18 Dziubak?

TSUE wyjaśnił zasady wynikające z dyrektywy 93/13/EWG dotyczące skutków usunięcia nieuczciwych warunków z umowy indeksowanej do CHF. Ocena możliwości utrzymania konkretnej umowy należała do sądu polskiego.

Dlaczego medialny nagłówek o wyroku może wprowadzać w błąd?

Nagłówek zwykle pomija treść pytań prejudycjalnych, zastrzeżenia z uzasadnienia i różnice między stanami faktycznymi. Rzetelna analiza wymaga sprawdzenia sentencji, motywów oraz zakresu rozstrzygnięcia.

Czy podobny wyrok innego kredytobiorcy gwarantuje taki sam rezultat?

Nie. Podobieństwo umów może mieć znaczenie argumentacyjne, ale nie zastępuje analizy dokumentów, dowodów, żądań i zarzutów w danej sprawie. Rozstrzygnięcie zawsze zależy od jej okoliczności.

Źródła i literatura

Gdzie sprawdzać przepisy i orzeczenia?

Źródła pierwotne pozwalają odróżnić treść orzeczenia od jego skróconego opisu. Linki zewnętrzne należy sprawdzać przed publikacją, zwłaszcza gdy pojawia się nowe orzecznictwo dotyczące kredytów powiązanych z CHF.

Jak często aktualizować informacje prawne?

Stan prawny art. 385¹-385³ Kodeksu cywilnego i bieżące orzecznictwo TSUE oraz Sądu Najwyższego warto sprawdzać przed publikacją oraz okresowo, co najmniej raz na kwartał. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej udzielonej po analizie dokumentów i okoliczności sprawy.

1. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - wyrok C-260/18, Dziubak, 3 października 2019 r.
2. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
3. ISAP - Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w tym art. 385¹-385³.
4. Sąd Najwyższy - uchwała siedmiu sędziów III CZP 6/21 z 7 maja 2021 r.
5. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - wyrok C-520/21, Bank M., 15 czerwca 2023 r.

Przeczytaj również

• Czy zawód kredytobiorcy przesądza o braku ochrony konsumenckiej? TSUE C-110/14 bez uproszczeń
• Czy wyrok TSUE automatycznie rozstrzyga każdą sprawę frankową? Granice znaczenia orzeczeń unijnych
• Dlaczego dwa sądy mogą odmiennie ocenić podobne umowy frankowe mimo wspólnego orzecznictwa TSUE i SN?