Czy TSUE nakazał przeliczać kredyty po kursie średnim NBP? Czego nie ma w wyroku Dziubak

Table of Contents

Czy TSUE nakazał przeliczać kredyty po kursie średnim NBP?

TSUE kurs średni NBP to często powtarzane, ale nieprecyzyjne zestawienie: wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, dotyczącej Justyny i Kamila Dziubaków oraz Raiffeisen Bank International, nie zawiera nakazu stosowania kursu średniego Narodowego Banku Polskiego. Wyrok ma 5 punktów sentencji i wyznacza granice oceny nieuczciwych warunków, a nie jeden wzór rozliczenia każdego kredytu CHF.

W praktyce redakcyjnej najwięcej nieporozumień rodzi skrót: „po Dziubaku kredyt przelicza się po NBP”. To nie jest treść sentencji ani gotowa reguła dla wszystkich umów. Sąd krajowy bada konkretną umowę, treść zakwestionowanego postanowienia, moment zawarcia kontraktu, przepisy krajowe i stanowisko konsumenta.

  • Wyrok C-260/18 dotyczył kontroli warunków konsumenckich przez pryzmat Dyrektywy 93/13/EWG, a nie taryfy kursów Narodowego Banku Polskiego.
  • TSUE nie obliczał salda, wysokości rat ani wzajemnych rozliczeń państwa Dziubaków z bankiem.
  • Kurs średni NBP jest kursem referencyjnym publikowanym przez bank centralny, lecz nie staje się przez to automatycznie treścią każdej umowy CHF.
  • Ocena abuzywności odnosi się przede wszystkim do chwili zawarcia umowy oraz jej pierwotnej treści, zgodnie z art. 3851 Kodeksu cywilnego.

Zdanie do cytowania: Wyrok TSUE C-260/18 nie nakazał zamiany tabeli banku na kurs średni NBP, lecz wskazał granice utrzymania albo uzupełnienia umowy po usunięciu nieuczciwego warunku.

Co rozstrzygał TSUE w sprawie Dziubak C-260/18?

Sprawa C-260/18 dotyczyła umowy kredytu indeksowanego do CHF, w której wypłata i spłata były powiązane z mechanizmem kursowym banku. Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami o skutki usunięcia nieuczciwych warunków na gruncie Dyrektywy 93/13/EWG, a nie o indywidualne wyliczenie długu państwa Dziubaków.

Jak działała umowa indeksowana do CHF?

Umowa indeksowana do CHF to kredyt wypłacony zasadniczo w złotych, którego saldo lub raty przeliczano według waluty obcej, charakteryzujący się kwotą wypłaty w PLN, odniesieniem do CHF oraz bankowym mechanizmem kursowym. Taki model trzeba odróżnić od kredytu denominowanego, choć oba typy umów mogą zawierać klauzulę przeliczeniową.

Przykład pierwszy: bank wypłaca 300 000 zł, ale w umowie zapisuje równowartość tej kwoty w CHF według kursu z własnej tabeli. Przykład drugi: przy spłacie raty bank może stosować kurs sprzedaży CHF z tabeli obowiązującej w oznaczonym dniu. To właśnie sposób ustalania tych kursów może być przedmiotem sporu.

  • Kwota wypłaty w umowie indeksowanej jest zwykle wyrażona w złotych, mimo że saldo może zostać powiązane z CHF.
  • Kurs kupna CHF mógł służyć do przeliczenia wypłaconych złotych na saldo wyrażone w walucie obcej.
  • Kurs sprzedaży CHF mógł służyć do ustalania kwoty raty pobieranej od kredytobiorcy w złotych.
  • Tabela kursowa banku mogła przewidywać sposób wyznaczania kursu nieopisany dostatecznie jasno dla konsumenta.

Jakie pytania zadał Sąd Okręgowy w Warszawie?

Sąd Okręgowy w Warszawie pytał, czy po usunięciu nieuczciwych postanowień może utrzymać umowę, zastąpić warunek normą prawa krajowego albo oprzeć się na zasadach ogólnych. Pytania dotyczyły więc skutków abuzywności, nie zaś obowiązkowego kursu średniego NBP.

Trybunał odpowiada na pytania prejudycjalne dotyczące wykładni prawa Unii. Następnie sąd krajowy stosuje tę wykładnię do ustalonego stanu faktycznego. Późniejszy wyrok krajowy w sprawie państwa Dziubaków nie jest tym samym co sam wyrok TSUE.

„Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-260/18, 2019

  • Dyrektywa 93/13/EWG chroni konsumenta przed warunkiem, który nie był indywidualnie uzgodniony i kształtuje jego prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami.
  • Art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG zakłada co do zasady, że nieuczciwy warunek nie wiąże konsumenta.
  • TSUE pozostawił ocenę skutków umowy prawu krajowemu stosowanemu przez Sąd Okręgowy w Warszawie.
  • Raiffeisen Bank International był stroną sporu krajowego, ale nie zmienia to ogólnego charakteru odpowiedzi prejudycjalnej.

Czy sentencja C-260/18 wskazuje kurs średni NBP jako zamiennik tabeli banku?

Nie. Sentencja sprawy C-260/18 nie wskazuje kursu średniego NBP, kursu kupna CHF, kursu sprzedaży CHF ani innego konkretnego parametru jako powszechnego zamiennika tabeli banku. TSUE dopuścił rozważanie zastąpienia warunku w określonych granicach prawa krajowego, gdy bez tego umowa nie mogłaby dalej obowiązywać, a jej upadek byłby szczególnie niekorzystny dla konsumenta.

Dlaczego brak nakazu kursu NBP ma znaczenie?

Brak nakazu oznacza, że sąd nie może wyprowadzić uniwersalnej reguły „każdy kredyt po NBP” wyłącznie z wyroku Dziubak. Musi najpierw ustalić, jakie postanowienie jest nieuczciwe, czy umowa może funkcjonować po jego pominięciu i czy istnieje odpowiednia norma zastępcza.

Przykład trzeci: jedna umowa odsyła do tabeli banku przy wypłacie i spłacie, druga daje konsumentowi możliwość spłaty bezpośrednio w CHF od początku. Różnice w postanowieniach mogą wpływać na ocenę luki i skutków jej usunięcia. Sam nagłówek prasowy nie zastąpi analizy dokumentu.

  • Sentencja C-260/18 nie posługuje się sformułowaniem „kurs średni NBP” jako obligatoryjnym przelicznikiem.
  • Kurs średni NBP nie może zostać wpisany do umowy wyłącznie dlatego, że wydaje się neutralniejszy od tabeli banku.
  • Konsument może mieć znaczenie dla oceny, czy chce powołać się na ochronę wynikającą z abuzywności.
  • Sąd krajowy rozstrzyga skutki w granicach prawa krajowego zgodnego z Dyrektywą 93/13/EWG.

Czy zgoda konsumenta pozwala utrzymać nieuczciwy warunek?

To zależy od okoliczności sprawy i od tego, czy zgoda konsumenta jest wolna oraz świadoma konsekwencji ochrony, z której rezygnuje. Zgoda nie jest tym samym co jednostronna sądowa modyfikacja umowy ani zwykłe dalsze wykonywanie rat.

„Sąd krajowy nie jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku, jeżeli konsument, po otrzymaniu informacji od tego sądu, sprzeciwia się temu w sposób wolny i świadomy.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-260/18, 2019

  • Świadoma decyzja konsumenta wymaga informacji o możliwych skutkach utrzymania lub usunięcia warunku.
  • Kontynuowanie spłaty rat nie przesądza samoistnie o rezygnacji z ochrony wynikającej z Dyrektywy 93/13/EWG.
  • Aneks do umowy wymaga odrębnej analizy jego treści, daty i rzeczywistego zakresu uzgodnienia.
  • Ocena zgody konsumenta należy do sądu krajowego w konkretnym postępowaniu.

Dlaczego sąd nie może dowolnie uzupełnić luki po klauzuli abuzywnej?

Dlaczego sąd nie może dowolnie uzupełnić luki po klauzuli abuzywnej?

Sąd nie może dowolnie uzupełnić luki po klauzuli abuzywnej, ponieważ osłabiłoby to odstraszający skutek ochrony przewidzianej w Dyrektywie 93/13/EWG. Według TSUE w sprawie C-260/18 luka nie powinna być wypełniana wyłącznie ogólnymi zasadami słuszności lub ustalonymi zwyczajami, choć odpowiedni przepis dyspozytywny może w określonych warunkach mieć znaczenie.

Kiedy przepis dyspozytywny może zastąpić usunięty warunek?

Przepis dyspozytywny może być rozważany wtedy, gdy ma zastosowanie do danego stosunku prawnego, odpowiada powstałej luce i jego użycie pozostaje zgodne ze standardem ochrony konsumenta. Nie chodzi o dowolne znalezienie przepisu, który ekonomicznie „naprawi” kontrakt.

Przykład czwarty: norma przewidująca regułę kursową dla zobowiązania wyrażonego w walucie obcej nie musi automatycznie pasować do mechanizmu indeksacji, w którym bank wypłacił złote i sam ustalał kursy. Najpierw trzeba porównać zakres normy i treść umowy.

  • Przepis dyspozytywny działa wtedy, gdy strony nie uregulowały danej kwestii inaczej lub gdy ustawa przewiduje jego zastosowanie.
  • Przepis zastępczy musi obowiązywać w relewantnym czasie i obejmować rodzaj zobowiązania analizowany przez sąd.
  • Zastosowanie przepisu nie może prowadzić do utrzymania nieuczciwego skutku pod inną nazwą.
  • Upadek umowy może być oceniany także z perspektywy konsekwencji dla konsumenta.

Czym przepis dyspozytywny różni się od ogólnych zasad słuszności i zwyczajów?

Przepis dyspozytywny to norma ustawowa, która wskazuje treść stosunku prawnego, gdy strony nie uregulowały danej kwestii inaczej; ogólne zasady słuszności i zwyczaje są szerszymi kryteriami ocennymi. TSUE w C-260/18 wyraźnie odróżnił te kategorie przy ocenie możliwości uzupełnienia umowy.

Nie można zatem przyjąć prostego rozumowania: kurs NBP wydaje się uczciwy, więc sąd zawsze może go wpisać. Taka operacja wymaga podstawy prawnej odpowiedniej dla danej luki, a nie tylko przekonania o sprawiedliwym rezultacie.

  • Ogólne zasady współżycia społecznego z art. 5 KC pełnią inną funkcję niż konkretny przepis dyspozytywny.
  • Ustalone zwyczaje mogą pomagać przy wykładni umowy, ale nie są automatycznym narzędziem zastępowania postanowienia abuzywnego.
  • Dyrektywa 93/13/EWG ma zapobiegać sytuacji, w której przedsiębiorca korzysta z nieuczciwego warunku bez realnej sankcji.
  • Sąd powinien analizować treść umowy, a nie budować nowy kontrakt według własnego modelu ekonomicznego.

Jakie znaczenie ma art. 358 par. 2 KC?

Art. 358 § 2 KC stanowi, że wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe albo czynność prawna stanowi inaczej. Przepis wszedł w życie 24 stycznia 2009 r., dlatego jego znaczenie dla umowy CHF wymaga badania daty i zakresu zobowiązania.

Co obejmuje art. 358 § 2 Kodeksu cywilnego?

Art. 358 § 2 KC określa zasadę przeliczenia wartości waluty obcej według kursu średniego NBP w sytuacji objętej art. 358 KC, z zastrzeżeniem odmiennej regulacji ustawowej, sądowej lub umownej. Jego brzmienie nie mówi, że każda wadliwa tabela kursowa banku ma zostać automatycznie zastąpiona kursem NBP.

Przepis należy czytać razem z § 1, który dotyczy spełnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczenia wyrażonego w walucie obcej. W sporze o klauzulę indeksacyjną pojawia się więc pytanie, czy konkretny mechanizm umowny i rodzaj luki mieszczą się w tym zakresie.

  • Art. 358 § 2 KC wskazuje kurs średni Narodowego Banku Polskiego jako regułę ustawową dla sytuacji objętych tym przepisem.
  • Treść czynności prawnej może wyłączyć regułę ustawową, lecz postanowienie konsumenckie nadal podlega kontroli z art. 3851 KC.
  • Dzień wymagalności roszczenia ma znaczenie dla kursu wskazanego w samym przepisie.
  • Przepis nie rozstrzyga samodzielnie, czy kredyt indeksowany ma dalej obowiązywać po eliminacji klauzuli kursowej.

Dlaczego data zawarcia umowy jest istotna dla zastosowania przepisu?

Data zawarcia umowy jest istotna, ponieważ art. 358 § 2 KC obowiązuje od 24 stycznia 2009 r., a wiele umów CHF zawarto wcześniej. Sąd bada nie tylko datę podpisania kontraktu, ale też przepisy przejściowe, charakter zobowiązania i to, czy późniejsza norma może zostać użyta wobec konkretnej luki.

Przykład piąty: kredyt zawarty w 2007 r. i kredyt zawarty w 2010 r. mogą różnić się pod względem analizy czasowej, nawet jeśli oba odwołują się do CHF. Nie oznacza to automatycznie odmiennego wyniku. Oznacza konieczność postawienia właściwego pytania prawnego.

  • Umowa zawarta przed 24 stycznia 2009 r. wymaga szczególnej ostrożności przy odwoływaniu się do późniejszego brzmienia art. 358 § 2 KC.
  • Umowa zawarta po tej dacie także nie przesądza samodzielnie o zastosowaniu kursu średniego NBP.
  • Data wypłaty kredytu i data wymagalności rat mogą mieć odrębne znaczenie przy analizie poszczególnych świadczeń.
  • Art. 3851 KC nakazuje oceniać abuzywność według stanu z chwili zawarcia umowy.

Czy ustawa antyspreadowa wprowadziła kurs NBP do wcześniejszych rozliczeń?

Nie. Ustawa z 29 lipca 2011 r. zmieniająca Prawo bankowe, nazywana ustawą antyspreadową, nie ustanowiła ogólnego nakazu wstecznego przeliczenia wszystkich rat kredytów CHF po kursie średnim NBP. Wprowadziła m.in. wymogi informacyjne dotyczące zasad ustalania kursu oraz możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, a skutki zmian zależą od treści konkretnej umowy.

Jakie rozwiązania przyniosła ustawa antyspreadowa?

Ustawa antyspreadowa wprowadziła do Prawa bankowego regulacje dotyczące kredytów denominowanych lub indeksowanych do waluty innej niż polska oraz prawo kredytobiorcy do spłaty bezpośrednio w tej walucie. Nie stworzyła jednak prostego mechanizmu anulowania wcześniejszych przeliczeń bankowych.

Po zmianach ustawa wymagała, aby umowa określała szczegółowe zasady wyznaczania kursu oraz reguły przeliczania wypłaty i rat. Ten obowiązek ma znaczenie informacyjne i kontraktowe, ale nie odpowiada sam przez się na pytanie o skutki abuzywności wcześniejszego postanowienia.

  • Prawo bankowe po nowelizacji przewidziało elementy, które umowa walutowa powinna określać w zakresie kursów i rozliczeń.
  • Kredytobiorca uzyskał możliwość spłaty rat bezpośrednio w walucie kredytu, w tym w CHF.
  • Ustawa antyspreadowa nie używa formuły nakazującej rozliczyć wszystkie wcześniejsze raty po kursie średnim NBP.
  • Nowelizacja z 2011 r. nie wyłącza kontroli wcześniejszych warunków na podstawie art. 3851 KC i Dyrektywy 93/13/EWG.

Czy spłata bezpośrednio w CHF usuwa skutki wcześniejszej klauzuli?

Nie zawsze. Spłata bezpośrednio w CHF może zmienić sposób regulowania przyszłych rat, ale nie przesądza bez analizy o skutkach pierwotnej klauzuli użytej przy wypłacie, ustalaniu salda lub wcześniej pobranych ratach. Zależy to od brzmienia aneksu, historii spłat i okoliczności sprawy.

Przykład szósty: kredytobiorca od 2013 r. kupował franki w kantorze i spłacał raty w CHF. Taki fakt może ograniczać znaczenie bankowego kursu sprzedaży dla późniejszych rat, lecz nie zmienia automatycznie kursu użytego przy uruchomieniu kredytu kilka lat wcześniej.

  • Spłata w CHF może usuwać konieczność stosowania bankowego kursu sprzedaży dla konkretnych późniejszych rat.
  • Aneks może mieć znaczenie dowodowe, ale jego podpisanie nie stanowi automatycznego potwierdzenia wszystkich wcześniejszych rozliczeń.
  • Klauzula abuzywna jest oceniana w kontekście chwili zawarcia umowy oraz jej pierwotnego mechanizmu.
  • Ustawa antyspreadowa nie zastąpiła wszystkich historycznych tabel bankowych jedną tabelą Narodowego Banku Polskiego.

Czym kurs średni NBP różni się od kursu kupna i sprzedaży banku?

Czym kurs średni NBP różni się od kursu kupna i sprzedaży banku?

Kurs średni NBP to publikowany przez Narodowy Bank Polski kurs referencyjny, natomiast kurs kupna i kurs sprzedaży banku są elementami tabeli kursowej konkretnego banku. Różnica między bankowym kursem sprzedaży a kursem kupna tworzy spread walutowy; sam kurs średni nie jest ani jednym, ani drugim kursem bankowym.

Jak działają kurs kupna, kurs sprzedaży i spread?

Kurs kupna oznacza kurs, po którym bank kupuje walutę, a kurs sprzedaży kurs, po którym bank ją sprzedaje; spread to różnica między tymi wartościami. W kredycie CHF bank mógł stosować kurs kupna przy przeliczeniu wypłaty i kurs sprzedaży przy obliczaniu raty, zależnie od umowy.

Przykład siódmy: przy czysto ilustracyjnych danych kurs kupna wynosi 3,90 zł, kurs sprzedaży 4,10 zł, a kurs średni NBP 4,00 zł za CHF. Spread między kursami bankowymi wynosi 0,20 zł, czyli 20 groszy na 1 CHF. Te liczby nie opisują żadnej konkretnej tabeli ani umowy.

Rodzaj kursu Funkcja Przykładowe zastosowanie
Kurs średni NBP Kurs referencyjny publikowany przez Narodowy Bank Polski. Może mieć znaczenie, gdy wskazuje go przepis lub skutecznie zastosowana podstawa prawna.
Kurs kupna banku Kurs używany przez bank przy zakupie waluty. W niektórych umowach służył do przeliczenia wypłaconej kwoty PLN na CHF.
Kurs sprzedaży banku Kurs używany przez bank przy sprzedaży waluty. W niektórych umowach służył do wyliczenia raty płatnej w złotych.
Spread walutowy Różnica między bankowym kursem sprzedaży i kupna. Stanowi element ekonomiczny mechanizmu tabeli kursowej banku.
  • Narodowy Bank Polski publikuje tabele kursów według własnych zasad, które nie są tabelą handlową konkretnego banku.
  • Bankowy kurs kupna i sprzedaży mogą różnić się od kursu średniego NBP tego samego dnia.
  • Spread nie jest tożsamy z całkowitym kosztem kredytu, ponieważ umowa może zawierać również odsetki, prowizje i inne opłaty.
  • Porównanie kursów wymaga ustalenia daty, rodzaju tabeli oraz funkcji kursu w analizowanej umowie.

Jakie warianty skutków klauzuli kursowej oceniał TSUE?

TSUE oceniał wariant, w którym umowa może dalej obowiązywać bez nieuczciwego warunku, oraz wariant, w którym jej dalsze trwanie nie jest możliwe według prawa krajowego. W sprawie C-260/18 Trybunał nie rozstrzygnął, czy każda umowa CHF ma być „odfrankowiona” albo nieważna; skutek zależy od okoliczności sprawy i oceny sądu krajowego.

Czy usunięcie klauzuli zawsze oznacza odfrankowienie?

Nie. Odfrankowienie kredytu jest używanym w praktyce określeniem jednego z możliwych sposobów opisania dalszego obowiązywania umowy bez wadliwego mechanizmu, lecz nie jest automatycznym skutkiem każdego sporu. Decyduje treść konkretnego kontraktu oraz ocena sądu według prawa krajowego i standardu Dyrektywy 93/13/EWG.

Przykład ósmy: jeśli po pominięciu klauzuli kursowej da się ustalić wszystkie istotne elementy umowy, sąd może badać możliwość jej dalszego wykonywania. Jeśli usunięcie warunku narusza konstrukcję umowy w sposób nieusuwalny, sąd bada inny wariant skutków. Żaden z tych scenariuszy nie jest obietnicą wyniku.

  • Dalsze obowiązywanie umowy wymaga możliwości ustalenia jej treści bez nieuczciwego postanowienia.
  • Nieważność umowy CHF może być rozważana, gdy po eliminacji warunku kontrakt nie może dalej obowiązywać według prawa krajowego.
  • Wola konsumenta ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy upadek umowy mógłby wywołać dla niego niekorzystne konsekwencje.
  • Rozliczenia stron po ewentualnym upadku umowy stanowią odrębne zagadnienie od samej oceny klauzuli kursowej.

Czy kurs średni NBP jest obowiązkowym rozwiązaniem?

Nie. Kurs średni NBP nie jest obowiązkowym rozwiązaniem wynikającym z C-260/18 dla wszystkich kredytów frankowych. Może pojawić się w argumentacji dotyczącej art. 358 § 2 KC, lecz jego zastosowanie wymaga odrębnej podstawy i analizy czasu, zakresu normy oraz konkretnej umowy.

Przykład dziewiąty: dwie umowy mają podobną nazwę „kredyt CHF”, ale jedna została zawarta przed 24 stycznia 2009 r., a druga po tej dacie; jedna odwołuje się do kursu banku na kilku etapach, druga zawiera odmienny mechanizm. To wystarczy, by nie przenosić automatycznie rozumowania z jednej sprawy do drugiej.

  • Wyrok Dziubak nie ustanowił jednolitego algorytmu rozliczeń wszystkich kredytów powiązanych z CHF.
  • Art. 358 § 2 KC nie działa automatycznie wobec każdej historycznej umowy kredytowej.
  • Ustawa antyspreadowa nie wprowadziła powszechnej retroaktywnej konwersji rat na kurs NBP.
  • Orzeczenie krajowe zapada po analizie materiału dowodowego i konkretnych postanowień umowy.

Co oznacza to dla frankowicza?

Dla frankowicza najważniejsze jest odróżnienie treści wyroku C-260/18 od medialnego skrótu o „kursie NBP”. Dokumenty do analizy obejmują umowę, regulamin, aneksy, historię wypłat i spłat oraz tabelę kursową banku, jeśli była stosowana. Wynik oceny zależy od okoliczności sprawy, dlatego nie można go obiecać na podstawie samej nazwy kredytu.

Jak czytać informacje o wyroku Dziubak?

Najpierw sprawdź datę, sygnaturę i sentencję orzeczenia, a potem oddziel tezę prawą od komentarza autora. Przy sprawie C-260/18 punktem odniesienia jest wyrok TSUE z 3 października 2019 r., nie skrócony opis w mediach ani cudzy kalkulator rat.

  • Sięgaj do sentencji wyroku C-260/18 oraz oficjalnych dokumentów CURIA, gdy czytasz tezę o kursie NBP.
  • Porównaj postanowienia o wypłacie, saldzie i racie, ponieważ mogą używać różnych kursów banku.
  • Sprawdź datę zawarcia umowy w relacji do 24 stycznia 2009 r. i wejścia w życie art. 358 § 2 KC.
  • Oceń aneksy osobno, ponieważ spłata w CHF nie musi rozstrzygać skutków pierwotnej klauzuli.

Jakich błędów unikać przy ocenie umowy?

Unikaj utożsamiania kursu średniego NBP z automatycznym skutkiem abuzywności oraz mieszania wyroku TSUE z późniejszym rozstrzygnięciem sądu krajowego. Precyzja ma tu znaczenie, bo pojęcia „indeksacja”, „denominacja”, „spread”, „odfrankowienie” i „nieważność” opisują różne mechanizmy lub możliwe skutki prawne.

  • Nie zakładaj, że każde odwołanie do CHF prowadzi do identycznego rozstrzygnięcia sądowego.
  • Nie traktuj kursu średniego NBP jako domyślnej poprawki do każdej tabeli kursowej banku.
  • Nie utożsamiaj możliwości spłaty w CHF po 2011 r. z automatycznym uzdrowieniem wcześniejszych postanowień.
  • Nie oceniaj skutków finansowych bez uwzględnienia wszystkich świadczeń, dat i dokumentów umownych.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata. Ocena umowy kredytu CHF, skutków klauzuli abuzywnej oraz możliwych rozliczeń zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

Czy wyrok Dziubak nakazał używać kursu średniego NBP?

Nie. W sentencji C-260/18 nie ma nakazu zastąpienia tabeli banku kursem średnim NBP. TSUE określił granice uzupełniania umowy po usunięciu nieuczciwego warunku, a konkretny skutek ustala sąd krajowy.

Czy sąd może wpisać do umowy dowolny sprawiedliwy kurs?

Nie. Sąd nie powinien dowolnie modyfikować warunku tylko po to, aby utrzymać umowę. Możliwość zastąpienia klauzuli zależy między innymi od odpowiedniego przepisu dyspozytywnego i od standardu ochrony konsumenta wynikającego z Dyrektywy 93/13/EWG.

Co oznacza art. 358 § 2 KC?

Art. 358 § 2 KC wskazuje co do zasady kurs średni NBP dla określania wartości waluty obcej w sytuacjach objętych zakresem tego przepisu. Jego użycie wobec konkretnej umowy CHF wymaga jednak analizy czasowej, przedmiotowej i zgodności z prawem Unii.

Czy art. 358 § 2 KC automatycznie stosuje się do umowy zawartej przed 2009 r.?

Nie. Przepis wszedł w życie 24 stycznia 2009 r., dlatego umowa zawarta wcześniej rodzi odrębne zagadnienie czasowego zastosowania normy. Sama data nie przesądza wyniku, ale wymaga sprawdzenia przez prawnika lub sąd w kontekście całego stosunku prawnego.

Czy ustawa antyspreadowa nakazała przeliczyć wcześniejsze raty po kursie NBP?

Nie. Ustawa z 29 lipca 2011 r. nie wprowadziła ogólnego nakazu wstecznego przeliczenia wszystkich świadczeń po kursie średnim NBP. Dała między innymi możliwość spłaty bezpośrednio w walucie obcej i określiła wymagania wobec umów kredytowych.

Czy aneks pozwalający spłacać raty w CHF usuwa wszystkie wcześniejsze skutki klauzuli?

Nie zawsze. Aneks może wpływać na przyszły sposób spłaty, lecz nie musi rozstrzygać kwestii kursu wykorzystanego przy wypłacie kredytu lub przy wcześniejszych ratach. Znaczenie aneksu zależy od jego treści, daty i całego materiału sprawy.

Czy po usunięciu klauzuli kursowej umowa zawsze upada?

Nie. Sąd bada, czy umowa może dalej obowiązywać bez nieuczciwego warunku zgodnie z prawem krajowym. Gdy dalsze obowiązywanie nie jest możliwe, ocenia się inne skutki, z uwzględnieniem stanowiska konsumenta i okoliczności sprawy.

Źródła i literatura

Akty prawa i orzecznictwo

Poniższe pozycje prowadzą do oficjalnych publikatorów. Stan prawny oraz nowsze orzecznictwo dotyczące art. 358 § 2 KC wymagają weryfikacji przed wykorzystaniem w konkretnej sprawie.

  1. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819, wyrok z 3 października 2019 r.
  2. ISAP, Kodeks cywilny, w tym art. 358 § 2 oraz art. 385(1)
  3. ISAP, ustawa z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
  4. EUR-Lex, Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.
  5. Narodowy Bank Polski, tabele kursów średnich walut obcych

Powiązane pojęcia

Przeczytaj również