Krótka odpowiedź: dostępność tabeli nie przesądza o przejrzystości mechanizmu
Tabela kursowa banku dostępna dla klienta nie musiała sama w sobie ujawniać mechanizmu ustalania kursu CHF. Art. 385¹ Kodeksu cywilnego, dyrektywa 93/13/EWG oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-26/13 wskazują, że liczy się nie tylko znajomość gotowego kursu, lecz także możliwość zrozumienia działania warunku i jego konsekwencji ekonomicznych.
Czy sama publikacja tabeli kursowej wystarczała?
Nie, sama publikacja tabeli nie wystarczała automatycznie. Pokazywała ona wynik - na przykład kurs kupna i kurs sprzedaży CHF obowiązujący w danym dniu - ale niekoniecznie odpowiadała na pytanie, skąd bank wziął kurs bazowy, kiedy go ustalił i jak wyliczył własną marżę.
W analizach dokumentów kredytowych często powtarza się ten sam problem: umowa odsyła do „Tabeli kursów obowiązującej w banku”, a regulamin nie opisuje parametrów potrzebnych do samodzielnego sprawdzenia wyliczenia. Taki zapis wymaga oceny w kontekście całej dokumentacji, a nie wyłącznie na podstawie archiwalnej tabeli.
- Bankowa tabela kursowa - może informować o opublikowanym kursie, lecz nie musi przedstawiać zasad jego tworzenia.
- Umowa kredytowa - powinna być analizowana razem z regulaminem obowiązującym w dniu zawarcia kontraktu.
- Informacja przedkontraktowa - może mieć znaczenie dla oceny, czy konsument rozumiał ryzyko i mechanizm przeliczeń.
- Klauzula indeksacyjna - wymaga odrębnej analizy od samego faktu istnienia tabeli kursowej.
Co należy zbadać poza samą tabelą?
Trzeba porównać treść umowy, regulaminu, załączników i informacji przekazanych przed podpisaniem umowy. Istotne są zwłaszcza źródło kursu bazowego, czas jego pobrania, zasady zaokrąglania oraz opis marży banku. Ocena prawna zawsze zależy od brzmienia dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy.
Zdanie możliwe do cytowania: opublikowany kurs może być widoczny dla konsumenta, ale przejrzysty mechanizm wymaga także ujawnienia reguł, według których ten kurs powstał.
- Źródło notowań - powinno pozwalać ustalić, czy bank odwoływał się do danych zewnętrznych i weryfikowalnych.
- Godzina ustalenia kursu - wpływa na możliwość porównania kursu z notowaniami z określonego momentu.
- Marża kursowa - powinna mieć opis pozwalający ocenić zakres swobody banku.
- Regulamin - jego późniejsza wersja nie zastępuje wersji obowiązującej w dniu podpisania umowy.
Czym była tabela kursowa i jak wpływała na rozliczenia kredytu CHF?
Bankowa tabela kursowa to zestaw kursów kupna i sprzedaży walut ustalanych oraz ogłaszanych przez dany bank, charakteryzujący się własnym momentem publikacji, zakresem walut i sposobem użycia w rozliczeniach. W kredytach indeksowanych i denominowanych do CHF tabela mogła służyć do przeliczenia wypłaty, salda albo raty, zależnie od treści konkretnej umowy.
Czym różnił się kurs kupna CHF od kursu sprzedaży CHF?
Kurs kupna CHF bywał używany przy przeliczeniu kwoty wypłaconej w złotych na saldo wyrażone w CHF, a kurs sprzedaży przy wyliczeniu raty płaconej w złotych. Nie jest to jednak uniwersalna reguła dla każdej umowy - decyduje jej konkretne brzmienie oraz regulamin banku.
Przykład uproszczony: kredytobiorca otrzymuje 300 000 zł, a umowa przewiduje przeliczenie według kursu kupna 2,50 zł za CHF. Saldo referencyjne wyniosłoby wtedy 120 000 CHF. Jeżeli rata 1 000 CHF jest później przeliczana po kursie sprzedaży 2,60 zł, jej złotowa wartość wyniosłaby 2 600 zł. To ilustracja mechanizmu, a nie rekonstrukcja rozliczeń żadnego banku.
- Kurs kupna CHF - może służyć do przeliczenia kwoty uruchomionego kredytu w mechanizmie indeksacyjnym.
- Kurs sprzedaży CHF - może służyć do ustalenia złotowej wysokości raty należnej bankowi.
- Saldo w CHF - może zmieniać ekonomiczny obraz zobowiązania mimo wypłaty środków w PLN.
- Rata w PLN - zależy nie tylko od oprocentowania, lecz także od kursu użytego w dacie rozliczenia.
Co oznacza spread walutowy?
Spread walutowy to różnica między kursem sprzedaży a kursem kupna tej samej waluty. Nie jest synonimem całego ryzyka kursowego, całkowitego kosztu kredytu ani marży odsetkowej. W powyższym przykładzie spread wynosi 0,10 zł na 1 CHF, czyli różnicę między 2,60 zł i 2,50 zł.
W praktyce trzeba odróżnić spread od samej klauzuli przeliczeniowej. Spread opisuje różnicę między dwoma kursami, natomiast klauzula określa, kiedy i do jakiej operacji bank używa danego kursu. Szerzej wyjaśnia to hasło spread walutowy w kredycie CHF.
- Spread 0,10 zł - w przykładzie oznacza różnicę między kursem kupna 2,50 zł a sprzedaży 2,60 zł.
- Ryzyko kursowe - dotyczy zmiany wartości CHF względem PLN, a nie wyłącznie różnicy kursów banku.
- Oprocentowanie - może być powiązane z LIBOR lub SARON, lecz jest odrębnym elementem od spreadu.
- Tabela banku - nie jest tym samym co tabela średnich kursów Narodowego Banku Polskiego.
Dostępność wyniku a przejrzystość sposobu wyznaczania kursu
Dostępność kursu oznacza możliwość odczytania już ogłoszonej wartości, a przejrzystość mechanizmu oznacza możliwość zrozumienia wcześniej kryteriów jej ustalenia. Według standardu rozwijanego przez TSUE w sprawie C-26/13 konsument powinien móc ocenić działanie mechanizmu przeliczeniowego oraz jego potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne.
Dlaczego opublikowany kurs nie ujawnia automatycznie algorytmu banku?
Opublikowany kurs nie ujawnia algorytmu, gdy dokumenty nie wskazują danych wejściowych, momentu ich pobrania i reguły wyznaczenia marży. Sformułowania takie jak „kurs rynkowy”, „sytuacja na rynku międzybankowym” czy „polityka banku” mogą wymagać dalszej analizy, jeśli nie pokazują, jak klient miał sam sprawdzić wynik.
Przykład: regulamin odsyła do rynku międzybankowego, ale nie podaje konkretnego serwisu, godziny notowania ani sposobu dodania spreadu. Klient może porównać gotowy kurs z kursami zewnętrznymi, lecz nie musi być w stanie odtworzyć bankowego wyliczenia przed zastosowaniem kursu.
- Kurs bazowy - powinien mieć wskazane źródło, jeżeli ma stanowić punkt wyjścia do obliczeń.
- Moment notowania - powinien określać dzień i, gdy to potrzebne, godzinę pobrania danych.
- Zasada zaokrąglania - może wpływać na końcowy kurs zastosowany do salda lub raty.
- Marża banku - jej opis może ograniczać albo pozostawiać szeroką swobodę ustalenia kursu.
Czy konsument mógł przewidzieć ekonomiczne konsekwencje klauzuli?
To zależy od treści przekazanych dokumentów i informacji, ale sam dostęp do tabeli z dnia rozliczenia nie daje jeszcze możliwości przewidzenia skutków przed rozliczeniem. Konsument nie musiał znać przyszłego kursu CHF, aby rozumieć zasady jego ustalania i wpływ zastosowania różnych kursów na saldo oraz raty.
W mojej praktyce redakcyjnej przy analizie wzorców umownych największe znaczenie ma zestawienie kilku dokumentów, nie pojedynczy zapis. Brak pełnego regulaminu z dnia podpisania umowy utrudnia rzetelną ocenę, dlatego nie należy zastępować go regulaminem z późniejszego okresu.
- Saldo kredytu - może zależeć od kursu użytego przy uruchomieniu środków.
- Wysokość raty - może zależeć od kursu sprzedaży obowiązującego w dniu płatności.
- Informacja o ryzyku - powinna być czytana razem z klauzulą przeliczeniową, a nie w oderwaniu od niej.
- Samodzielne odtworzenie - wymaga parametrów niezależnych od nieujawnionej decyzji banku.
Jak ocenić mechanizm ustalania kursu przez bank?
Mechanizm ustalania kursu ocenia się przez sprawdzenie co najmniej czterech elementów: źródła kursu bazowego, czasu jego ustalenia, zasad marży i możliwości samodzielnego odtworzenia wyniku. Taka analiza dotyczy bankowej tabeli kursowej, a nie porównania jej wyłącznie z kursem Narodowego Banku Polskiego z wybranego dnia.
Czy umowa wskazywała obiektywne parametry wyznaczania kursu?
Takie parametry powinny dawać się zweryfikować na podstawie dokumentów i danych dostępnych niezależnie od jednostronnej decyzji banku. Przykładem może być jasno opisane źródło notowań, określona godzina oraz wskazana, stała metoda doliczenia marży. Brak jednego uniwersalnego wzoru nie przesądza sprawy, lecz brak kryteriów może mieć znaczenie.
- Należy ustalić, czy umowa definiuje bankową tabelę kursową i jej funkcję w rozliczeniu.
- Należy sprawdzić, czy regulamin wskazuje źródło kursu bazowego dla CHF.
- Należy porównać datę i godzinę publikacji tabeli z momentem zastosowania kursu.
- Należy ustalić, czy marża kursowa ma określony sposób wyznaczania.
- Należy sprawdzić, czy klient mógł policzyć rezultat bez dostępu do wewnętrznych decyzji banku.
Jaką rolę odgrywała marża kursowa banku?
Marża kursowa może być elementem kursu stosowanego przez bank, a jej znaczenie dla przejrzystości zależy od tego, czy zasady jej ustalenia opisano jasno i weryfikowalnie. Nie można automatycznie zakładać, że każda marża jest niedozwolona. Pytanie dotyczy konstrukcji warunku, zakresu swobody banku i informacji dostępnej konsumentowi przy zawarciu umowy.
Przykład drugi: regulamin wskazuje kurs bazowy, ale pozwala bankowi zmieniać współczynnik marży bez kryteriów i bez granic. Przykład trzeci: regulamin podaje kurs z określonego serwisu oraz stały współczynnik. Każdy przypadek wymaga analizy dokumentów, ich doręczenia i faktycznego indywidualnego uzgodnienia warunku.
- Marża stała - może być łatwiejsza do zweryfikowania, jeżeli dokument wskazuje jej wartość i podstawę naliczenia.
- Marża zmienna - wymaga opisu kryteriów zmiany, aby klient mógł ocenić jej mechanizm.
- Swoboda banku - nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat jednego korzystnego kursu z historii.
- Archiwalna tabela - może stanowić materiał pomocniczy, ale nie zastępuje treści pierwotnej klauzuli.
Standard przejrzystości według dyrektywy 93/13 i TSUE
Dyrektywa 93/13/EWG wymaga, aby pisemne warunki umowne były sformułowane prostym i zrozumiałym językiem, a art. 4 ust. 2 łączy ten standard z warunkami określającymi główny przedmiot umowy. TSUE wyjaśniał, że przejrzystość obejmuje również możliwość oceny konsekwencji ekonomicznych mechanizmu dla konsumenta.
Jak należy rozumieć wymóg prostego i zrozumiałego języka?
Prosty i zrozumiały język oznacza więcej niż poprawną gramatykę - warunek powinien umożliwiać konsumentowi zrozumienie jego rzeczywistego działania. W sprawie C-26/13 Kásler Trybunał odniósł ten wymóg także do transparentności mechanizmu wymiany waluty i zdolności konsumenta do oceny jego skutków ekonomicznych.
„Wymóg przejrzystości warunków umownych nie może zostać zawężony do ich zrozumiałości pod względem formalnym i gramatycznym.” - parafraza stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-26/13 Kásler i Káslerné Rábai, 2014.
- Art. 5 dyrektywy 93/13/EWG - odnosi się do prostego i zrozumiałego języka warunków pisemnych.
- Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG - wiąże ocenę niektórych warunków z wymogiem jasnego i zrozumiałego sformułowania.
- Sprawa C-26/13 Kásler - dotyczy między innymi transparentności warunku wymiany waluty.
- Konsekwencje ekonomiczne - są elementem rozumienia mechanizmu, a nie obietnicą określonego wyniku sporu.
Co wynika z wyroku TSUE w sprawie C-260/18 Dziubak?
Wyrok C-260/18 Dziubak nie przesądza automatycznie nieważności każdej umowy, lecz określa ramy skutków usunięcia nieuczciwego warunku. Dalsze obowiązywanie umowy po eliminacji postanowienia zależy od możliwości jej utrzymania zgodnie z prawem krajowym i od okoliczności konkretnej sprawy.
To ważne rozróżnienie. Ocena przejrzystości tabeli kursowej jest etapem analizy, a nie gotową odpowiedzią, czy nastąpi odfrankowienie, czy wystąpią skutki nieważności umowy frankowej.
„Po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku sąd krajowy co do zasady nie może zmieniać jego treści.” - parafraza wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-260/18 Dziubak, 2019.
- Sprawa C-260/18 Dziubak - dotyczy skutków nieuczciwych warunków w polskiej umowie kredytu indeksowanego.
- Sąd krajowy - ocenia konkretną umowę zgodnie z prawem krajowym oraz wykładnią prawa Unii.
- TSUE - nie rozstrzyga abstrakcyjnie ważności każdej umowy odwołującej się do CHF.
- Dyrektywa 93/13/EWG - chroni konsumenta przed nieuczciwymi warunkami, ale nie daje automatycznej odpowiedzi dla każdego kontraktu.
Tabela kursowa a art. 385¹ Kodeksu cywilnego
Art. 385¹ Kodeksu cywilnego pozwala badać nieuzgodnione indywidualnie postanowienie umowy konsumenckiej, jeżeli kształtuje ono prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza jego interesy. W odniesieniu do głównych świadczeń ustawowy wyjątek działa tylko wtedy, gdy postanowienie sformułowano jednoznacznie.
Jakie znaczenie ma chwila zawarcia umowy?
Ocena abuzywności odnosi się do stanu z chwili zawarcia umowy, z uwzględnieniem jej treści i okoliczności towarzyszących podpisaniu kontraktu. Wynika to z art. 385² KC. Późniejsze tabele, aneksy czy praktyka wykonywania umowy mogą być istotnym materiałem, ale nie zastępują oceny pierwotnego mechanizmu.
„Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.” - Kodeks cywilny, art. 385², 1964.
- Art. 385¹ KC - wymaga badania przesłanek dotyczących uzgodnienia, dobrych obyczajów i interesu konsumenta.
- Art. 385² KC - wskazuje moment oceny postanowienia na chwilę zawarcia umowy.
- Sąd Najwyższy - w sprawach konsumenckich stosuje przepisy krajowe z uwzględnieniem prawa Unii i orzecznictwa TSUE.
- Oświadczenie klienta - samo podpisanie formularza nie przesądza jeszcze, że warunek rzeczywiście uzgodniono indywidualnie.
Czy kurs zbliżony do NBP wyklucza abuzywność klauzuli?
Nie, kurs zbliżony do kursu Narodowego Banku Polskiego nie rozstrzyga samodzielnie abuzywności klauzuli. Może być jednym z faktów analizowanych w sprawie, lecz art. 385¹ i art. 385² KC wymagają oceny treści postanowienia oraz okoliczności z chwili zawarcia umowy.
Przykład czwarty: bank stosował kurs zbliżony do NBP w kilku datach. Nie odpowiada to jeszcze na pytanie, czy umowa opisywała źródło kursu, marżę i granice swobody banku. Przykład piąty: kurs odbiegał od kursu NBP. Samo odchylenie także nie jest automatycznym dowodem abuzywności.
- Kurs NBP - pełni funkcję referencyjną, ale nie jest automatycznie miarą legalności każdej klauzuli bankowej.
- Kurs rynkowy - wymaga doprecyzowania rynku, źródła danych oraz chwili porównania.
- Klauzula abuzywna - nie oznacza każdego niekorzystnego postanowienia ani automatycznej nieważności całej umowy.
- UOKiK - historyczny rejestr klauzul niedozwolonych może być punktem odniesienia, lecz konkretnego wpisu nie wolno utożsamiać z każdą umową.
Jakie dokumenty i okoliczności należy sprawdzić?
Do oceny przejrzystości klauzuli kursowej potrzebne są przede wszystkim dokumenty obowiązujące w dniu zawarcia umowy: umowa, regulamin, tabela opłat, formularze informacyjne i materiały o ryzyku walutowym. Aneksy, w tym związane z ustawą antyspreadową, trzeba analizować osobno i nie przenosić ich zasad automatycznie wstecz.
Jak sprawdzić, czy kurs był weryfikowalny?
Analizę warto rozpocząć od zestawienia definicji tabeli kursowej z postanowieniem o wypłacie, saldzie i racie. Następnie należy sprawdzić, czy dokumenty wskazują źródło kursu bazowego, moment ustalenia kursu, metodę marży i zasady publikacji. Bez kompletnego materiału nie należy formułować oceny konkretnej umowy.
- Należy zgromadzić podpisaną umowę wraz ze wszystkimi załącznikami i harmonogramami.
- Należy ustalić pełną wersję regulaminu obowiązującą w konkretnej dacie podpisania.
- Należy odszukać oświadczenia o ryzyku walutowym oraz formularze informacyjne przekazane klientowi.
- Należy porównać pierwotne zasady z późniejszymi aneksami i zmianami regulaminów.
- Należy sprawdzić, czy warunek negocjowano faktycznie, a nie tylko czy klient podpisał standardowe oświadczenie.
Czy późniejszy aneks naprawiał wcześniejszą klauzulę?
To zależy od treści aneksu, momentu jego zawarcia i skutków prawnych konkretnej zmiany; sama możliwość spłaty bezpośrednio w CHF nie przesądza tej kwestii. Aneks może zmienić sposób przyszłych rozliczeń, ale analiza pierwotnego postanowienia wymaga osobnego badania zgodnie z art. 385² KC.
Przykład szósty: klient od 2012 r. spłaca raty w CHF po podpisaniu aneksu. Należy odróżnić okres po aneksie od mechanizmu zastosowanego przy uruchomieniu kredytu i wcześniejszych ratach. Rzecznik Finansowy publikuje materiały dotyczące problematyki kredytów walutowych, ale nie zastępują one indywidualnej analizy umowy.
- Aneks antyspreadowy - może zmieniać przyszły sposób spłaty, lecz jego znaczenie zależy od treści i daty.
- Regulamin z daty umowy - ma kluczowe znaczenie dla rekonstrukcji pierwotnego mechanizmu.
- Historyczna tabela - pozwala sprawdzić rezultat, ale nie zawsze ujawnia metodę wyliczenia.
- Dokumentacja przedkontraktowa - może pomóc ocenić zakres informacji przekazanej konsumentowi.
Jakie znaczenie ma nieprzejrzysta tabela kursowa dla frankowicza?
Nieprzejrzysta tabela kursowa może być istotnym elementem analizy klauzuli przeliczeniowej, ale nie oznacza automatycznie nieważności umowy, zwrotu określonej kwoty ani wygranej w sądzie. Skutek zależy między innymi od typu kredytu, całej konstrukcji umowy, indywidualnego uzgodnienia postanowień oraz aktualnego orzecznictwa TSUE i sądów krajowych.
Czy nieprzejrzysta klauzula automatycznie oznacza nieważność umowy?
Nie, stwierdzenie nieprzejrzystości lub nieuczciwego charakteru warunku nie przesądza automatycznie nieważności całej umowy. Najpierw należy ocenić dane postanowienie, a potem skutki jego ewentualnej bezskuteczności dla dalszego obowiązywania kontraktu. Ramy tej oceny omawia wyrok TSUE C-260/18 Dziubak.
- Nieważność umowy - nie jest automatycznym skutkiem każdej wadliwej klauzuli kursowej.
- Odfrankowienie - to potoczne określenie możliwego skutku ocenianego zależnie od konstrukcji umowy.
- Teoria dwóch kondykcji - dotyczy rozliczeń stron i jest odrębnym zagadnieniem od przejrzystości tabeli.
- Przedawnienie - może mieć znaczenie w roszczeniach, lecz wymaga analizy aktualnego stanu prawnego i faktów sprawy.
Jak bezpiecznie wykorzystać tę wiedzę?
Pierwszym krokiem jest uporządkowanie dokumentów i oddzielenie faktów o umowie od ogólnych opinii o kredytach CHF. Nie należy podejmować decyzji o pozwie, ugodzie ani sposobie rozliczenia na podstawie jednej tabeli kursowej albo ogólnego artykułu. Zależy to od okoliczności sprawy.
Źródła instytucjonalne, takie jak TSUE, Sąd Najwyższy, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik Finansowy oraz Narodowy Bank Polski, pomagają zrozumieć pojęcia. Nie zastępują jednak oceny konkretnego kontraktu przez radcę prawnego lub adwokata.
- Umowa CHF - wymaga czytania wraz z regulaminem i dokumentami z dnia jej zawarcia.
- Orzecznictwo TSUE - wyznacza standard wykładni prawa Unii, ale nie wydaje indywidualnej porady prawnej.
- Orzecznictwo Sądu Najwyższego - należy sprawdzać w aktualnym brzmieniu i w kontekście konkretnego zagadnienia.
- Indywidualna porada prawna - pozwala odnieść dokumenty, terminy i aneksy do sytuacji danego konsumenta.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dostępna na stronie banku tabela kursowa była przejrzysta?
To zależy od treści całej dokumentacji. Tabela pozwalała odczytać ogłoszony kurs, ale nie musiała wyjaśniać sposobu jego obliczenia. Przejrzystość wymaga zbadania, czy konsument znał kryteria ustalania kursu i mógł ocenić skutki ekonomiczne mechanizmu.
Czy bank musiał podać dokładny wzór obliczania kursu?
Nie każdy mechanizm musi przybierać postać jednego równania matematycznego. Zasady powinny jednak być dostatecznie jasne i weryfikowalne. Znaczenie mają źródło kursu bazowego, moment jego ustalenia, marża i zakres swobody banku.
Czy kurs zbliżony do kursu NBP wyklucza abuzywność?
Nie, nie wyklucza jej samodzielnie. Zgodnie z art. 385¹ i art. 385² KC analizuje się także treść postanowienia oraz okoliczności istniejące przy zawarciu umowy. Faktyczny poziom kursów może być materiałem pomocniczym, lecz nie zastępuje tej analizy.
Czy spread walutowy i klauzula przeliczeniowa to to samo?
Nie. Spread walutowy jest różnicą między kursem kupna a kursem sprzedaży waluty. Klauzula przeliczeniowa opisuje natomiast, w jakiej sytuacji i według którego kursu bank przelicza wypłatę, saldo albo ratę.
Czy możliwość spłaty bezpośrednio w CHF naprawiała wcześniejszą klauzulę?
To zależy od treści aneksu i całej sytuacji prawnej. Późniejsza możliwość spłaty w CHF może zmieniać przyszłe rozliczenia, ale sama nie przesądza oceny pierwotnego postanowienia. Należy rozróżnić okres przed aneksem i po jego zawarciu.
Jak sprawdzić, czy sposób ustalania kursu był weryfikowalny?
Należy zebrać umowę, regulamin z dnia jej podpisania, załączniki oraz dokumenty o ryzyku walutowym. Następnie trzeba ustalić, czy opisano źródło kursu bazowego, godzinę ustalenia, marżę i zasady publikacji. Brak dokumentu źródłowego może istotnie ograniczyć możliwość rzetelnej oceny.
Czy nieprzejrzysta klauzula oznacza nieważność całej umowy?
Nie jest to automatyczny skutek. Trzeba ustalić charakter danego warunku, jego funkcję w umowie oraz możliwość dalszego obowiązywania kontraktu po ewentualnym wyeliminowaniu klauzuli. Rezultat zależy od prawa krajowego i okoliczności konkretnej sprawy.
Źródła i literatura
Przed publikacją lub aktualizacją tekstu należy ponownie sprawdzić aktualne brzmienie przepisów i najnowsze orzecznictwo. Zewnętrzne źródła poniżej mają charakter informacyjny.
- Kodeks cywilny - art. 385¹ i art. 385², ISAP.
- Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r., EUR-Lex.
- Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 Kásler i Káslerné Rábai, CURIA.
- Wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 Dziubak, CURIA.
- Rejestr klauzul niedozwolonych, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata.
Przeczytaj również
Radca prawny specjalizujacy sie w prawie konsumenckim i sporach z bankami. Wyjasnia pojecia i mechanizmy kredytow frankowych jezykiem zrozumialym dla kredytobiorcy, z odwolaniem do orzecznictwa TSUE i Sadu Najwyzszego.