Dlaczego nie każdy zapis o CHF jest niedozwolony? Ocena postanowienia według art. 385(1) KC

Table of Contents

Czy każdy zapis o CHF jest niedozwolony?

Nie każdy zapis o CHF jest niedozwolony. Art. 385¹ Kodeksu cywilnego wymaga oceny konkretnego warunku umowy konsumenckiej, a nie samego użycia skrótu CHF. Przepis zawiera cztery elementy kontroli: status konsumenta, brak indywidualnego uzgodnienia, sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumenta (źródło: Kancelaria Sejmu, tekst jednolity KC ogłoszony 25 lipca 2025 r.).

Dlaczego walutowy charakter kredytu nie przesądza wyniku?

Nie, nazwa „kredyt CHF” ani odwołanie do franka szwajcarskiego nie przesądzają o abuzywności. Kredyt może zawierać techniczne postanowienia dotyczące waluty, rachunku lub terminu płatności, które same w sobie nie kształtują jednostronnie sytuacji klienta.

Kontrola incydentalna umowy koncentruje się na tym, jak dane postanowienie rozdziela prawa, obowiązki i ryzyko. Inaczej ocenia się informację, że rata ma być płatna do 10. dnia miesiąca, a inaczej mechanizm pozwalający bankowi samodzielnie wyznaczać kurs kupna i sprzedaży CHF według własnej tabeli.

  • Oznaczenie waluty CHF może pełnić funkcję techniczną, gdy umowa jasno określa świadczenie i sposób rozliczenia.
  • Numer rachunku walutowego zwykle wskazuje miejsce płatności, a nie sposób jednostronnego ustalania wysokości długu.
  • Indeksacja lub denominacja kredytu CHF wymagają analizy całej konstrukcji, ponieważ różnią się punktem odniesienia dla kwoty kredytu i rat.
  • Bankowa tabela kursowa wymaga szczególnej uwagi, gdy umowa nie podaje sprawdzalnych kryteriów tworzenia kursu.
  • Spread walutowy może stanowić koszt mechanizmu wymiany, ale jego znaczenie prawne zależy od treści postanowienia i okoliczności sprawy.

Co trzeba czytać razem z umową?

Najpierw należy zestawić umowę, regulamin, załączniki, tabelę opłat oraz dokumenty przekazane przy zawarciu kredytu. W redakcyjnej analizie takich dokumentów często widać, że jedno zdanie umowy odsyła do regulaminu, a regulamin odsyła do tabeli kursowej banku. Dopiero ten łańcuch pokazuje pełny mechanizm.

To samo sformułowanie może działać odmiennie w dwóch umowach. Znaczenie ma nie tylko brzmienie klauzuli, lecz także jej funkcja w rozliczeniu wypłaty, salda i rat.

„Nieuczciwy charakter warunku bada się przez pryzmat znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.” - Dyrektywa Rady 93/13/EWG, art. 3, 1993

Praktyczny punkt odniesienia stanowią klauzule abuzywne w kredytach frankowych, ale podobieństwo językowe nie zastępuje analizy konkretnej umowy.

Czym jest niedozwolone postanowienie umowne według art. 385¹ KC?

Niedozwolone postanowienie umowne to warunek zawarty przez konsumenta z przedsiębiorcą, nieuzgodniony indywidualnie, który kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy. Art. 385¹ § 1 KC nie bada wyłącznie tego, czy umowa okazała się kosztowna, lecz konstrukcję danego postanowienia (źródło: Kancelaria Sejmu, 2025).

Jakie przesłanki abuzywności muszą zostać ocenione łącznie?

Trzeba zbadać cztery elementy w odniesieniu do konkretnej klauzuli i relacji stron: konsumenta, brak rzeczywistych negocjacji, sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów. Ocena nie polega na mechanicznym odhaczeniu słów występujących w umowie.

  1. Status konsumenta oznacza, że osoba zawarła umowę bez bezpośredniego związku z działalnością gospodarczą lub zawodową.
  2. Brak indywidualnego uzgodnienia dotyczy rzeczywistego wpływu klienta na treść badanego warunku, a nie tylko podpisania wzorca.
  3. Dobre obyczaje wymagają lojalnego, uczciwego i przejrzystego działania przedsiębiorcy wobec konsumenta.
  4. Rażące naruszenie interesów konsumenta odnosi się do istotnego zaburzenia równowagi kontraktowej na jego niekorzyść.
  5. Główne świadczenia stron podlegają kontroli wtedy, gdy nie zostały sformułowane jednoznacznie.

Co oznaczają dobre obyczaje w relacji bank - konsument?

Dobre obyczaje nie są listą gotowych zakazów. W sporze o kredyt CHF pytanie brzmi między innymi, czy bank podał zasady rozliczeń w sposób pozwalający klientowi zrozumieć ich działanie i przewidzieć istotne konsekwencje ekonomiczne.

Klauzula może budzić zastrzeżenia, gdy przyznaje bankowi swobodę bez mierzalnego ograniczenia, a konsument nie otrzymuje narzędzia do samodzielnej weryfikacji kursu. Sam wzrost kursu CHF nie stanowi jednak automatycznego dowodu abuzywności.

Czym różni się niekorzystność ekonomiczna od rażącego naruszenia interesów?

Niekorzystny wynik finansowy nie wystarcza sam w sobie. Rażące naruszenie interesów wymaga oceny, czy warunek w chwili zawarcia umowy istotnie zaburzał równowagę praw i obowiązków, na przykład przez nieprzejrzyste rozłożenie ryzyka kursowego lub jednostronne ustalanie kursu.

To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ kredyt jest zobowiązaniem długoterminowym, a późniejsza zmiana wartości CHF może wynikać z rynku, nie zaś z wadliwej konstrukcji każdego zapisu umownego.

„Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli spełniają ustawowe przesłanki abuzywności.” - Kancelaria Sejmu, Kodeks cywilny, art. 385¹ § 1, tekst jednolity 2025

Kiedy kredytobiorca jest konsumentem i co oznacza indywidualne uzgodnienie?

Konsument to osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Przy art. 385¹ KC ocenia się cel konkretnej umowy kredytowej, a nie wyłącznie zawód, wpis w CEIDG albo ogólny status kredytobiorcy (źródło: Kodeks cywilny, art. 22¹ i art. 385¹, tekst jednolity 2025).

Czy prowadzenie działalności gospodarczej zawsze wyklucza status konsumenta?

Nie. O statusie konsumenta decyduje bezpośredni związek danej czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową, dlatego ustalenie wymaga analizy celu kredytu i dokumentów sprawy.

Kredyt na lokal używany jako prywatne mieszkanie może rodzić inne pytania niż finansowanie nieruchomości wykorzystywanej w działalności. Nie da się uczciwie rozstrzygnąć tego wyłącznie na podstawie nazwy produktu bankowego.

Czy wybór wariantu kredytu jest negocjowaniem klauzuli?

Nie zawsze. Wybór jednego z gotowych wariantów kredytu, waluty albo okresu spłaty nie dowodzi jeszcze, że konsument miał rzeczywisty wpływ na konkretną klauzulę przeliczeniową.

Art. 385¹ § 3 KC wskazuje, że postanowienie przejęte z wzorca nie jest uzgodnione indywidualnie, gdy konsument nie miał rzeczywistego wpływu na jego treść. Z kolei § 4 przenosi ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia na podmiot, który się na nie powołuje.

  • Podpisanie umowy według bankowego formularza może potwierdzać zawarcie kontraktu, lecz nie przesądza o negocjowaniu każdego jego punktu.
  • Negocjowanie marży kredytu nie musi oznaczać negocjowania sposobu ustalania kursu CHF.
  • Oświadczenie o ryzyku kursowym wymaga oceny treści, czasu przekazania i informacji towarzyszących, a nie tylko obecności podpisu.
  • Propozycja kilku gotowych produktów bankowych może oznaczać wybór oferty, a nie wpływ na wzorzec postanowienia.
  • Dowody negocjacji mogą obejmować korespondencję, projekty zmian albo notatki, jeśli odnoszą się do spornej klauzuli.

Jakie dokumenty mogą pokazać rzeczywisty przebieg rozmów?

Pierwszy krok to zabezpieczenie wersji umowy, regulaminu, wniosku kredytowego, oświadczeń o ryzyku i korespondencji z bankiem. Dokumenty te nie przesądzają wyniku, ale pozwalają odtworzyć, czy klient mógł realnie zmienić badane postanowienie.

Rzecznik Finansowy w opracowaniu dotyczącym kredytów frankowych zwraca uwagę na znaczenie badania wzorca oraz materialnej przejrzystości klauzul waloryzacyjnych (źródło: Rzecznik Finansowy, 2020).

Czy klauzule określające główne świadczenia stron podlegają kontroli?

Czy klauzule określające główne świadczenia stron podlegają kontroli?

Tak, postanowienia dotyczące głównych świadczeń stron mogą podlegać kontroli abuzywności, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie. Przejrzystość nie kończy się na poprawnej polszczyźnie: konsument powinien móc zrozumieć mechanizm oraz jego potencjalnie istotne skutki ekonomiczne, co wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-186/16 Andriciuc i inni z 20 września 2017 r.

Kiedy postanowienie dotyczy głównego przedmiotu umowy?

To zależy od funkcji postanowienia w konkretnej umowie. Główne świadczenia stron nie oznaczają każdego ważnego punktu regulaminu ani każdej klauzuli kursowej. Trzeba ustalić, czy warunek określa podstawowy mechanizm świadczenia banku lub obowiązku zwrotu po stronie kredytobiorcy.

W kredytach walutowych i indeksowanych znaczenie może mieć zarówno mechanizm ryzyka kursowego, jak i mechanizm przeliczenia. Nie można zakładać, że wszystkie umowy używające CHF rozwiązują ten problem identycznie.

Na czym polega wymóg prostego i zrozumiałego języka?

Prosty i zrozumiały język oznacza, że konsument otrzymał informacje pozwalające mu zrozumieć działanie warunku oraz ocenić jego potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne. Taki standard wynika z wyroku TSUE C-186/16 Andriciuc i inni.

Przykład: zdanie „rata zostanie przeliczona według kursu sprzedaży z tabeli banku” może być językowo zrozumiałe. Nadal trzeba jednak ustalić, czy umowa wyjaśnia, jak powstaje tabela, jakie czynniki wpływają na kurs i czy konsument mógł zweryfikować obciążenie.

  • Przejrzystość formalna wymaga, aby tekst umowy był czytelny i nie odsyłał w sposób mylący do niedostępnych dokumentów.
  • Przejrzystość ekonomiczna wymaga możliwości zrozumienia wpływu kursu CHF na saldo oraz wysokość rat.
  • Obiektywny miernik kursowy powinien mieć opisaną metodę, która nie pozostawia bankowi nieograniczonej swobody.
  • Informacja o możliwości zmiany kursu nie wyczerpuje automatycznie obowiązku wyjaśnienia skali i mechanizmu ryzyka.
  • Ocena materiałów informacyjnych zależy od ich treści oraz okoliczności, w których bank je przekazał klientowi.

„Warunek dotyczący ryzyka kursowego powinien umożliwiać konsumentowi ocenę potencjalnie istotnych konsekwencji ekonomicznych jego zobowiązania.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-186/16 Andriciuc i inni, 2017

Mechanizm warto porównać z pojęciami opisanymi w haśle indeksacja a denominacja kredytu CHF.

Według jakiego momentu ocenia się abuzywność postanowienia?

Abuzywność ocenia się zasadniczo według chwili zawarcia umowy, z uwzględnieniem jej treści, okoliczności zawarcia oraz pozostałych postanowień. Taką wykładnię potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 29/17 z 20 czerwca 2018 r.; wynika ona również z art. 385² Kodeksu cywilnego.

Co wynika z uchwały SN III CZP 29/17?

Sąd Najwyższy przyjął, że oceny niedozwolonego charakteru postanowienia dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejszy sposób wykonywania kontraktu nie zastępuje badania pierwotnej treści uprawnienia przyznanego bankowi.

To istotne zwłaszcza wtedy, gdy strony opisują późniejsze kursy jako korzystne lub umiarkowane. Praktyka wykonywania umowy może być ważna dla innych roszczeń i rozliczeń, ale nie przepisuje historii zawarcia umowy.

Czy późniejszy aneks antyspreadowy usuwa pierwotną wadę?

Nie automatycznie. Aneks umożliwiający spłatę bezpośrednio w CHF może zmienić dalszy sposób wykonywania umowy, lecz sam w sobie nie przesądza o ocenie pierwotnego postanowienia na dzień zawarcia kontraktu.

  1. Najpierw ustala się datę zawarcia umowy i wersję regulaminu obowiązującą tego dnia.
  2. Następnie odtwarza się pierwotny mechanizm wypłaty, przeliczenia salda i spłaty rat.
  3. Potem analizuje się dokumenty informacyjne przekazane przed podpisaniem umowy.
  4. Dopiero dalej ocenia się aneksy, zmianę sposobu spłaty oraz późniejsze zachowanie stron.
  5. Na końcu zestawia się ustalenia z art. 385¹ i art. 385² KC oraz właściwym orzecznictwem.

„Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.” - Sąd Najwyższy, uchwała III CZP 29/17, 20 czerwca 2018 r.

Jak odróżnić legalny mechanizm walutowy od nieuczciwego sposobu ustalania kursu?

Legalność mechanizmu walutowego nie wynika z samego użycia CHF ani z samego istnienia spreadu. Kluczowe jest to, czy umowa opisuje miernik kursu w sposób obiektywny, sprawdzalny i przejrzysty, czy też pozwala bankowi jednostronnie określać kurs kupna lub sprzedaży bez jasnych kryteriów.

Jakie zapisy mogą mieć charakter techniczny lub neutralny?

Potencjalnie neutralny może być zapis wskazujący CHF jako walutę rachunku, termin płatności raty albo odwołanie do zewnętrznego miernika, jeśli metoda jego zastosowania została opisana weryfikowalnie. Taka kwalifikacja nie stanowi oceny konkretnej umowy.

Kiedy tabela banku i spread wymagają szczegółowej kontroli?

Szczegółowej kontroli wymaga warunek, który uzależnia wysokość salda lub raty od tabeli banku, nie wskazując, jak bank ustala kurs. Istotne jest odróżnienie rynkowego ryzyka zmiany CHF od dodatkowego ryzyka wynikającego z nieweryfikowalnego sposobu tworzenia tabeli.

Element umowy Przykład Znaczenie dla oceny
Oznaczenie waluty Rachunek prowadzony w CHF Może mieć charakter techniczny i samodzielnie nie przesądza o abuzywności.
Termin płatności Rata płatna do 10. dnia miesiąca Określa organizację spłaty, a niekoniecznie ryzyko kursowe.
Zewnętrzny miernik Kurs opisany przez możliwą do sprawdzenia metodę Wymaga analizy precyzji i pełnej treści postanowienia.
Tabela kursowa banku Kurs kupna lub sprzedaży według tabeli banku Wymaga sprawdzenia, czy umowa podaje obiektywne kryteria ustalania kursu.
Spread walutowy Różnica między kursem kupna i sprzedaży Nie przesądza sam w sobie o wyniku, lecz może wpływać na równowagę kontraktową.

UOKiK wskazuje w rejestrze klauzul niedozwolonych pozycje 3178 i 3179 jako przykłady postanowień związanych z przeliczeniami według bankowej tabeli kursowej. Rejestr dotyczy konkretnych zapisów i nie jest automatyczną listą nieważnych umów.

  • Ryzyko kursowe CHF wiąże się ze zmianą wartości waluty na rynku i może wpływać na saldo lub ratę.
  • Spread walutowy jest różnicą pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży stosowaną w mechanizmie wymiany.
  • Jednostronność mechanizmu może wystąpić, gdy bank tworzy tabelę bez opisanych ograniczeń i bez możliwości weryfikacji.
  • Przejrzysty opis powinien pozwalać odtworzyć sposób ustalenia kursu bez odwoływania się wyłącznie do decyzji banku.
  • Porównanie klauzul wymaga analizy ich dosłownego brzmienia, funkcji i dokumentów towarzyszących.

Szersze wyjaśnienie zawiera hasło spread walutowy i tabela kursowa banku.

Jakie znaczenie mają rejestr UOKiK i wcześniejsze orzeczenia?

Jakie znaczenie mają rejestr UOKiK i wcześniejsze orzeczenia?

Rejestr klauzul niedozwolonych UOKiK i wcześniejsze orzeczenia są ważnymi wskazówkami porównawczymi, ale nie rozstrzygają automatycznie indywidualnej sprawy. Trzeba sprawdzić brzmienie klauzuli, jej funkcję, przedsiębiorcę, podstawę wpisu oraz całą konstrukcję konkretnej umowy.

Czy wpis podobnej klauzuli do rejestru UOKiK przesądza sprawę?

Nie. Podobieństwo słów może być sygnałem do dokładniejszej analizy, lecz nie zastępuje kontroli incydentalnej umowy zawartej przez konkretnego konsumenta.

Rejestr prowadzony przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawiera informacje o konkretnych postanowieniach oraz sprawach, w których je oceniono. Nie należy utożsamiać go z bazą wszystkich wyroków frankowych ani z gwarancją określonego skutku.

Jak korzystać z orzecznictwa TSUE, SN i Rzecznika Finansowego?

Najpierw trzeba ustalić, jaką kwestię rozstrzyga dane źródło. C-186/16 Andriciuc i inni dotyczy przejrzystości ryzyka walutowego, III CZP 29/17 - chwili oceny abuzywności, a C-260/18 Dziubak - skutków usunięcia nieuczciwych warunków.

  • Wyrok TSUE pomaga interpretować dyrektywę 93/13/EWG i standard ochrony konsumenta w prawie Unii Europejskiej.
  • Uchwała Sądu Najwyższego może wyjaśniać sposób rozumienia przepisów prawa polskiego w określonym zagadnieniu.
  • Rejestr UOKiK umożliwia porównanie badanej klauzuli z konkretnymi wpisami, w tym pozycjami 3178 i 3179.
  • Opracowanie Rzecznika Finansowego może porządkować praktyczne aspekty analizy, ale nie zastępuje oceny sądu.
  • Orzeczenie należy czytać wraz z pytaniem prawnym, stanem faktycznym i zakresem rozstrzygnięcia.

Co stwierdzenie abuzywności oznacza dla konkretnej umowy?

Stwierdzenie abuzywności oznacza, że niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, a umowa w pozostałym zakresie obowiązuje, jeżeli może nadal funkcjonować zgodnie z prawem. Nie pozwala to automatycznie obiecać nieważności, odfrankowienia ani zwrotu określonej kwoty, ponieważ skutek zależy od konstrukcji i okoliczności konkretnej sprawy (źródło: art. 385¹ § 2 KC; TSUE C-260/18 Dziubak, 2019).

Czy abuzywna klauzula oznacza nieważność całej umowy?

Nie. Trzeba ustalić, jaką rolę pełniła klauzula w mechanizmie umowy i czy kontrakt może obowiązywać bez niej. W sprawie C-260/18 Dziubak TSUE odniósł się do oceny dalszego obowiązywania umowy po usunięciu nieuczciwych warunków, z uwzględnieniem prawa krajowego i ochrony konsumenta.

Czy sąd może dowolnie zastąpić wadliwy kurs innym kursem?

Nie można z góry zakładać takiego rozwiązania. TSUE w sprawie C-260/18 podkreślił granice zastępowania nieuczciwego warunku przepisami o charakterze ogólnym; konkretne konsekwencje wymagają analizy prawa krajowego oraz umowy.

  • Bezskuteczność postanowienia dotyczy warunku uznanego za niedozwolony, a nie automatycznie każdego punktu umowy.
  • Dalsze obowiązywanie umowy zależy od tego, czy może ona funkcjonować bez zakwestionowanego mechanizmu.
  • Stanowisko odpowiednio poinformowanego konsumenta może mieć znaczenie przy ocenie skutków usunięcia warunku.
  • Rozliczenia stron mogą wymagać osobnej analizy podstawy prawnej, terminów i dokumentów finansowych.
  • Żadna ogólna definicja nie zastąpi badania tekstu konkretnej umowy oraz faktów jej zawarcia.

Jak czytać własną umowę bez przedwczesnych wniosków?

Pierwszy krok to oddzielenie opisu produktu od mechanizmu przeliczeniowego. Następnie warto zaznaczyć wszystkie miejsca dotyczące wypłaty, salda, rat, tabeli kursowej, spreadu, regulaminu i aneksów. Takie uporządkowanie pomaga dostrzec pytania prawne, ale samo nie przesądza o wyniku.

Hasła skutki usunięcia niedozwolonej klauzuli oraz wyrok TSUE C-260/18 Dziubak wyjaśniają pojęcia potrzebne do dalszej lektury. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata.

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

Czy każdy zapis zawierający skrót CHF jest klauzulą niedozwoloną?

Nie. Samo wskazanie waluty, rachunku albo technicznego sposobu płatności nie przesądza o abuzywności. Konieczna jest ocena przesłanek z art. 385¹ KC, funkcji postanowienia oraz okoliczności zawarcia konkretnej umowy.

Czy niekorzystny wzrost kursu CHF dowodzi abuzywności umowy?

Nie jest to wystarczające. Zmiana kursu opisuje skutek ekonomiczny, natomiast kontrola abuzywności obejmuje między innymi przejrzystość warunku, równowagę praw stron i rozłożenie ryzyka w chwili zawarcia umowy.

Co oznacza, że postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione?

Chodzi o brak rzeczywistego wpływu konsumenta na treść konkretnego postanowienia. Sam wybór gotowego produktu, podpisanie wzorca albo negocjowanie wyłącznie marży nie muszą oznaczać negocjowania klauzuli przeliczeniowej.

Czy klauzula dotycząca głównego świadczenia może być niedozwolona?

Tak, jeżeli nie została sformułowana jednoznacznie, prostym i zrozumiałym językiem. Wymóg przejrzystości obejmuje możliwość zrozumienia istotnych konsekwencji ekonomicznych mechanizmu, co wynika z orzecznictwa TSUE w sprawie C-186/16.

Na jaki moment sąd ocenia niedozwolony charakter postanowienia?

Zasadniczym punktem odniesienia jest chwila zawarcia umowy. Tak wynika z art. 385² KC i uchwały Sądu Najwyższego III CZP 29/17 z 20 czerwca 2018 r.; późniejsze wykonywanie umowy nie zastępuje tej oceny.

Czy wpis podobnej klauzuli do rejestru UOKiK automatycznie przesądza sprawę?

Nie. Rejestr jest wartościowym źródłem porównawczym, ale trzeba sprawdzić dokładne brzmienie postanowienia, jego funkcję, przedsiębiorcę i pozostałe postanowienia umowy. Samo podobieństwo słowne nie daje gwarancji rozstrzygnięcia.

Czy późniejsza możliwość spłaty bezpośrednio w CHF usuwa abuzywność?

Nie automatycznie. Późniejszy aneks może mieć znaczenie dla dalszego wykonywania umowy lub rozliczeń, lecz pierwotną klauzulę bada się według stanu z dnia zawarcia kontraktu. Ocena zależy od okoliczności sprawy.

Czy stwierdzenie abuzywności jednej klauzuli oznacza nieważność całej umowy?

Nie można przyjąć takiego automatyzmu. Należy zbadać rolę postanowienia, możliwość dalszego obowiązywania umowy bez niego, prawo krajowe i stanowisko konsumenta po uzyskaniu informacji o konsekwencjach. Treść nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Źródła i literatura

Poniższe źródła należy sprawdzić ponownie przed publikacją, zwłaszcza aktualne brzmienie przepisów i dostępność wpisów w rejestrze UOKiK.

Akty prawne i orzecznictwo

  1. Kancelaria Sejmu, Kodeks cywilny - tekst jednolity, art. 385¹ i art. 385², tekst jednolity ogłoszony w 2025 r.
  2. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz.U. UE L 95 z 21 kwietnia 1993 r., art. 3-6.
  3. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i inni.
  4. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak.
  5. Sąd Najwyższy, uchwała z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17.

Materiały instytucjonalne

Przeczytaj również